PhucTap.comPhức Tạp
Công nghệ số chạy thế nào

Sóng di động 4G, 5G giải thích bằng lớp học: vì sao chỗ đông người mạng lại chậm

Mỗi trạm phát như một cô giáo chia lượt nói cho cả lớp: lớp càng đông, mỗi em càng ít lượt. Giải thích ô mạng, chuyển vùng, băng tần và vì sao 5G cần nhiều trạm.

A quiet empty classroom with rows of wooden desks and one teacher desk at the front, afternoon sun through tall windows, wide shot from the back

Mạng di động chia mặt đất thành nhiều ô, mỗi ô có một trạm phát phục vụ mọi điện thoại trong ô ấy; trạm có một lượng "sức chở" nhất định và chia cho tất cả những ai đang dùng. Người càng đông trong một ô thì phần chia mỗi người càng nhỏ, nên mạng chậm dù vạch sóng vẫn đầy. Giống một cô giáo đứng lớp: giọng cô có hạn, lớp mười em thì mỗi em được hỏi nhiều, lớp năm mươi em thì mỗi em chờ lâu.

Bạn gặp chuyện này ở sân vận động, lễ hội, bến xe ngày Tết, khi điện thoại đủ vạch mà không gửi nổi một tấm ảnh; hay khi nghe tin nhà mạng phủ sóng 5G mà vào nhà là tụt về 4G. Bài này dựng hình ảnh lớp học một cô giáo, đi từng khâu từ trạm tới điện thoại, tính một ví dụ chia sức chở giả định, và nói rõ chỗ hình ảnh ấy không còn đúng.

Lớp học một cô giáo: đối chiếu từng phần

Hình dung một ngôi trường lớn chia thành nhiều phòng học sát nhau. Mỗi phòng có một cô giáo, học sinh đi lại giữa các phòng tuỳ ý, và cô nào cũng chỉ có một giọng nói. Từng phần trong ngôi trường ứng với một khái niệm của mạng di động.

Trong trường họcTrong mạng di độngGhi chú
Một phòng họcMột ô mạng, vùng phủ của một trạmPhố đông thì ô nhỏ, đồng trống thì ô rộng
Cô giáoTrạm phát sóng cùng ăng tenPhục vụ mọi máy trong ô
Học sinhĐiện thoại, thiết bị đang kết nốiMỗi máy cần một phần sức chở
Giọng cao, giọng trầm của từng phòngBăng tần, tức dải tần số sóngPhòng cạnh nhau dùng tông khác cho khỏi lẫn
Em học sinh đi sang phòng khácChuyển vùng giữa các trạmCuộc gọi không đứt khi bạn đang đi xe
Hành lang nối các phòng về văn phòng trườngĐường truyền từ trạm về trung tâm của nhà mạng, thường là cáp quangPhần ít ai thấy nhưng cũng có thể nghẽn

Bảng này giải thích tên gọi tiếng Anh của điện thoại di động là "cellular", nghĩa gốc là chia ô. Toàn bộ mạng là một tổ ong khổng lồ những phòng học nằm sát nhau, chồng lấn một chút ở rìa để không có chỗ trống.

Máy chạy thế nào: từ lúc bấm gửi tới lúc tấm ảnh tới nơi

Đi theo một tấm ảnh bạn gửi từ điện thoại khi đang ngồi trên xe buýt, theo thứ tự.

  1. Điện thoại liên tục nghe các trạm xung quanh và bám vào trạm có tín hiệu tốt nhất, như học sinh ngồi gần cô nào nghe rõ nhất.
  2. Khi bạn bấm gửi, điện thoại xin trạm một phần sức chở. Trạm chia các khe thời gian và khe tần số cho mọi máy đang xin, như cô giáo chia lượt hỏi.
  3. Tấm ảnh được cắt thành nhiều gói nhỏ, đi qua sóng tới trạm trong những khe được cấp.
  4. Từ trạm, các gói chạy qua cáp quang về trung tâm của nhà mạng, rồi ra internet tới người nhận.
  5. Xe buýt đi qua rìa ô, tín hiệu trạm cũ yếu dần, trạm mới mạnh dần; mạng chuyển điện thoại sang trạm mới mà việc gửi không bị gián đoạn.
  6. Trạm nào đông máy cùng xin một lúc thì mỗi máy được ít khe hơn, ảnh gửi chậm hơn, dù sóng giữa điện thoại và trạm vẫn tốt.

Khâu thứ hai và thứ sáu là cốt lõi của chuyện đông người mạng chậm. Vạch sóng trên điện thoại chỉ đo xem bạn nghe cô giáo rõ tới đâu, không đo xem cô còn bao nhiêu thời gian dành cho bạn. Vì vậy đủ vạch mà chậm là chuyện hoàn toàn bình thường ở nơi tụ tập.

Ví dụ số giả định: một trạm chia cho bao nhiêu người

Các con số dưới đây là giả định tròn để thấy cơ chế chia sức chở, không phải thông số của một trạm hay nhà mạng cụ thể nào.

Một trạm, ít người. Giả định một trạm có tổng sức chở 300 megabit mỗi giây. Lúc vắng, chỉ 10 người dùng cùng lúc, mỗi người được trung bình 300 : 10 = 30 megabit mỗi giây, xem video nét cao thoải mái.

Cùng trạm ấy, giờ cao điểm. Một sự kiện kéo 100 người dùng cùng lúc vào ô này. Mỗi người còn trung bình 300 : 100 = 3 megabit mỗi giây. Giả định một video nét cao cần khoảng 5 megabit mỗi giây để chạy mượt; lúc này video bắt đầu tự hạ chất lượng hoặc đứng hình.

Trạm chịu được bao nhiêu người xem cùng lúc. 300 : 5 = 60 người xem video nét cao cùng lúc là chạm trần. Người thứ sáu mươi mốt bước vào, phần chia của tất cả đều bị co lại.

Thêm trạm. Nhà mạng dựng thêm một trạm tạm, chia đôi ô. Nếu 100 người chia đều ra hai ô, mỗi trạm phục vụ 50 người, mỗi người được 300 : 50 = 6 megabit mỗi giây, vượt mức 5 cần cho video. Đó là lý do người ta đưa xe phát sóng lưu động tới các lễ hội lớn: không làm sóng mạnh hơn, mà làm lớp học nhỏ lại.

4G và 5G: cùng là cô giáo, khác giọng nói

5G không chỉ là 4G nhanh hơn. Một phần khác biệt lớn nằm ở chỗ 5G dùng thêm những băng tần cao hơn, và dùng cách chia lượt khéo hơn. Trong hình ảnh lớp học, tần số cao giống giọng nói thật nhanh, thật thanh: trong một phút nói được nhiều chữ hơn, nhưng đi không xa và rất dễ bị bức tường chặn.

Hệ quả trực tiếp: muốn dùng phần tần số cao của 5G, nhà mạng phải dựng nhiều trạm hơn, mỗi trạm phủ một vùng nhỏ hơn, giống chia trường thành nhiều phòng nhỏ có cô giáo nói nhỏ mà nhanh. Bước vào trong nhà, qua lớp tường bê tông, giọng thanh ấy tắt dần và điện thoại chuyển về dùng băng tần thấp, đi xa và xuyên tường tốt hơn nhưng chở ít hơn. Vì thế nhiều người thấy biểu tượng 5G ngoài đường, vào nhà thì tụt.

Phần thứ hai của 5G ít được nhắc là độ trễ, tức thời gian từ lúc hỏi tới lúc có câu trả lời đầu tiên, và số thiết bị một ô phục vụ được cùng lúc. Với lướt mạng thông thường, khác biệt này khó nhận ra; nó quan trọng hơn với máy móc nhà xưởng, thiết bị cảm biến và những ứng dụng cần phản hồi tức thì.

Lớp học đúng tới đâu, gãy ở đâu

Gãy ở chuyện cô nói to cho cả lớp. Cô giáo nói thì cả lớp cùng nghe. Ăng ten trạm đời mới có thể hướng chùm sóng về từng máy riêng, như cô nói nhỏ vào tai từng em cùng lúc, nên một trạm phục vụ được nhiều máy hơn hình ảnh lớp học gợi ra.

Gãy ở chuyện nhìn thấy cô. Học sinh cần ngồi trong phòng. Sóng thì dội vào tường, luồn qua cửa sổ, nên điện thoại ở góc khuất vẫn bắt được, chỉ yếu hơn.

Gãy ở chuyện hành lang. Trong trường, hành lang ít khi kẹt. Với mạng di động, đường cáp từ trạm về trung tâm cũng có giới hạn; một trạm sóng khoẻ mà đường về yếu thì vẫn chậm, như cô giáo giỏi mà văn phòng trường trả lời chậm.

Đúng ở chuyện chia sức chở. Chỗ hình ảnh giữ được: sức chở của một trạm có hạn và được chia cho mọi người cùng dùng, nên lớp càng đông, mỗi em càng ít lượt.

Bốn hiểu lầm về sóng điện thoại

"Đủ vạch sóng là mạng nhanh." Vạch sóng chỉ đo độ rõ của tiếng cô giáo, không đo cô còn bao nhiêu lượt cho bạn. Như ví dụ ở trên, cùng một trạm, mười người dùng thì mỗi người được ba mươi, một trăm người thì chỉ còn ba.

"5G chỉ là 4G chạy nhanh hơn." Tốc độ chỉ là một phần. 5G còn khác ở độ trễ thấp hơn và ở số thiết bị một ô phục vụ được, hai thứ ít người dùng điện thoại cảm nhận nhưng quan trọng với máy móc, cảm biến.

"Điện thoại tốt thì bắt sóng ở đâu cũng nhanh." Điện thoại chỉ là học sinh. Học sinh giỏi tới đâu mà lớp quá đông hay ngồi sau bức tường dày thì vẫn phải chờ lượt. Máy đời mới có ăng ten tốt hơn và hỗ trợ nhiều băng tần hơn, nhưng không vượt được giới hạn của trạm.

"Mất sóng là do trạm hỏng." Thường là do bạn ở rìa ô, trong hầm, thang máy, hay sau nhiều lớp bê tông, nơi tiếng cô giáo không lọt tới. Trạm hỏng thì cả vùng xung quanh cùng mất, không chỉ riêng một góc nhà.

Sóng di động hay bị nhầm với gì

Năm khái niệm dưới đây hay bị đánh đồng khi nói "mạng mạnh, mạng yếu". Bảng tách chúng ra theo hình ảnh lớp học.

Khái niệmĐo cái gìTrong lớp học
Vạch sóngTín hiệu từ trạm tới máy mạnh hay yếuNghe cô rõ hay không
Tốc độLượng dữ liệu đi được mỗi giâyMỗi phút được cô dành bao nhiêu câu
Độ trễThời gian chờ phản hồi đầu tiênGiơ tay bao lâu thì cô gọi tới
WifiMạng không dây trong nhà, nối ra internet qua đường cáp riêngGia sư riêng tại nhà, không chung lớp
Dung lượng gói cướcTổng số dữ liệu được dùng trong kỳSố buổi học đã đóng tiền, không phải độ giỏi của cô

Hàng cuối hay gây nhầm: gói cước nhiều dung lượng không làm mạng nhanh hơn, cũng như đóng tiền nhiều buổi không làm cô giáo nói nhanh hơn. Còn chuyện sóng di động có ảnh hưởng sức khoẻ không thuộc chuyện vật lý về bức xạ, mức phát của trạm do cơ quan quản lý đặt giới hạn; đó là đề tài riêng, không nằm trong hình ảnh lớp học này.

Ba câu về sóng di động cho người nhà

Một: mỗi cột ăng ten phục vụ một vùng xung quanh, giống một cô giáo trông một lớp. Hai: sức của cô có hạn, chỗ đông người thì mỗi điện thoại được chia ít, nên đủ vạch sóng mà vẫn chậm. Ba: 5G dùng thêm loại sóng chở được nhiều mà đi gần, nên cần nhiều cột hơn và vào trong nhà hay yếu.

Ba câu này giúp người nhà khỏi đổ lỗi cho điện thoại hỏng khi mạng chậm ở chỗ đông, và hiểu vì sao đôi khi bật wifi ở nhà thì nhanh mà ra đường thì chậm dù cùng một máy. Nó cũng giải thích một mẹo không cần cài đặt gì: lúc đông người, những việc nặng như gửi video dài có thể để lúc về nhà, khi lớp học đã vắng hoặc đã có gia sư riêng là wifi.

Với học sinh tò mò hơn, nên thêm một ý: cô giáo nói to hơn không giải quyết được lớp đông, vì phòng bên cạnh sẽ bị lẫn tiếng. Cách duy nhất là chia lớp nhỏ ra và thêm cô. Đó là lý do mạng di động mỗi thế hệ đều đi kèm chuyện dựng thêm trạm, và lý do những cột ăng ten nhỏ ngày càng hay xuất hiện trên nóc nhà, cột đèn ở phố đông: chúng là những phòng học nhỏ được chia thêm cho bớt đông.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao điện thoại đủ vạch sóng mà mạng vẫn chậm?

Vạch sóng chỉ cho biết tín hiệu giữa máy và trạm mạnh hay yếu. Tốc độ phụ thuộc thêm số người đang dùng cùng trạm và đường truyền phía sau trạm. Chỗ đông người, mỗi máy được chia ít nên chậm.

Vì sao vào trong nhà thì 5G hay tụt về 4G?

Phần sóng 5G tần số cao chở nhiều nhưng xuyên tường kém. Qua lớp bê tông, tín hiệu yếu đi nhiều, điện thoại chuyển sang băng tần thấp hơn, thường là của 4G, để giữ kết nối.

Chuyển vùng giữa các trạm là gì?

Là việc mạng chuyển điện thoại từ trạm này sang trạm kế bên khi bạn di chuyển, sao cho cuộc gọi hay việc tải dữ liệu không bị đứt. Nó diễn ra nhiều lần mỗi chuyến đi mà bạn hầu như không nhận ra.

Ô mạng ở thành phố và ở nông thôn khác nhau thế nào?

Ở nơi đông người, nhà mạng chia ô nhỏ với nhiều trạm để mỗi trạm phục vụ ít máy hơn. Ở nơi thưa người, một trạm phủ vùng rộng hơn vì không cần chia nhiều.

Đổi sang gói cước nhiều dung lượng có làm mạng nhanh hơn không?

Thường là không, vì dung lượng gói chỉ là tổng lượng dữ liệu được dùng. Tốc độ phụ thuộc trạm, số người dùng và vùng phủ. Một số gói có giới hạn tốc độ riêng, cần đọc điều kiện của gói đó.

Xe phát sóng lưu động ở lễ hội để làm gì?

Để thêm trạm tạm vào chỗ đông người, chia nhỏ ô mạng, nhờ đó mỗi trạm phục vụ ít máy hơn và mỗi máy được phần chia lớn hơn. Nó giống chia một lớp quá đông thành hai lớp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138