PhucTap.comPhức Tạp
Công nghệ số chạy thế nào

Băm mật khẩu là gì: vì sao thịt đã xay không ráp lại thành miếng thịt được

Trang web tử tế không cất mật khẩu của bạn, chỉ cất bản đã băm như thịt đã xay. Giải thích hàm băm, muối, làm chậm và phép tính thời gian dò giả định.

A hand-cranked metal meat grinder clamped to a wooden kitchen table, fresh minced meat falling into a ceramic bowl, hands turning the crank, close-up, bright overcast light

Băm mật khẩu là biến mật khẩu thành một chuỗi ký tự cố định bằng một phép tính chỉ chạy được một chiều; trang web chỉ cất chuỗi đã băm, không cất mật khẩu thật. Lúc bạn đăng nhập, máy băm lại thứ bạn gõ và so hai chuỗi, giống thì cho vào. Như thịt đã qua máy xay: từ miếng thịt ra thịt xay thì dễ, từ thịt xay ráp lại miếng thịt thì không ai làm được.

Bạn gặp khái niệm này khi bấm "quên mật khẩu" và trang web chỉ cho đặt mật khẩu mới chứ không gửi lại mật khẩu cũ, hoặc khi đọc tin một dịch vụ bị lộ dữ liệu và họ nói "mật khẩu đã được băm". Bài này dựng hình ảnh máy xay thịt, đi từng khâu từ lúc đăng ký tới lúc đăng nhập, tính thử thời gian kẻ gian cần để dò ngược theo số giả định, và nói rõ chỗ hình ảnh máy xay không còn đúng.

Máy xay thịt: đối chiếu từng phần

Hình dung một nhà hàng không muốn giữ công thức riêng của từng khách trong sổ, vì sợ sổ bị lấy cắp. Họ nghĩ ra cách: khách mang tới một miếng thịt riêng, nhà hàng cho qua máy xay, chỉ giữ lại một nắm thịt xay để đối chiếu lần sau. Từng phần trong câu chuyện ứng với một khái niệm.

Trong bếpTrong hệ thống đăng nhậpGhi chú
Miếng thịt nguyênMật khẩu bạn gõChỉ bạn biết
Máy xayHàm bămMột phép tính công khai, ai cũng biết cách chạy
Nắm thịt xayChuỗi băm lưu trong cơ sở dữ liệuLuôn cùng độ dài, dù mật khẩu dài hay ngắn
Rắc gia vị riêng trước khi xayMuối, một chuỗi ngẫu nhiên riêng cho mỗi tài khoảnCất ngay cạnh chuỗi băm, không cần giấu
Xay đi xay lại nhiều lượtLặp hàm băm hàng chục nghìn lần cho chậmLàm chậm kẻ dò ngược
Kẻ trộm lấy được tủ đựng thịt xayCơ sở dữ liệu bị lộKẻ trộm chỉ có thịt xay, không có miếng thịt

Bảng này cho thấy điểm cốt lõi: nhà hàng không bao giờ cần giữ miếng thịt nguyên. Muốn biết khách có đúng là khách cũ không, chỉ cần xay miếng thịt khách mang tới hôm nay rồi so với nắm thịt xay đã giữ.

Máy chạy thế nào: từ lúc đăng ký tới lúc đăng nhập

Đi theo một tài khoản giả định từ ngày tạo tới lần đăng nhập thứ hai, mỗi khâu vẫn trong căn bếp ấy.

  1. Bạn đăng ký và gõ mật khẩu. Máy chủ nhận mật khẩu qua đường truyền đã được mã hoá.
  2. Máy chủ tạo một chuỗi muối ngẫu nhiên riêng cho bạn, như một nhúm gia vị không ai khác có.
  3. Máy chủ trộn muối với mật khẩu rồi đưa qua hàm băm, và lặp việc đó nhiều lần để mỗi lần tính tốn thêm thời gian.
  4. Máy chủ cất muối và chuỗi băm cuối cùng vào sổ, rồi vứt mật khẩu gốc khỏi bộ nhớ. Từ đây, hệ thống không còn biết mật khẩu của bạn.
  5. Lần sau bạn đăng nhập, máy chủ lấy muối của bạn trong sổ, trộn với thứ bạn vừa gõ, xay lại đúng số lượt cũ.
  6. Hai nắm thịt xay giống hệt nhau thì cho vào; chỉ khác một chút là từ chối.

Khâu thứ tư giải thích chuyện nhiều người thắc mắc: vì sao trang web chỉ cho đặt mật khẩu mới mà không gửi lại mật khẩu cũ. Không phải họ làm khó, mà họ thật sự không có nó. Ngược lại, một dịch vụ gửi được nguyên văn mật khẩu cũ qua thư là dấu hiệu họ đang cất mật khẩu thật, không băm.

Ví dụ số giả định: kẻ gian cần bao lâu để dò ngược

Thịt xay không ráp lại được, nhưng kẻ gian có cách khác: đoán. Hắn lấy từng mật khẩu có thể, cho qua cùng máy xay, rồi so với nắm thịt xay lấy cắp được. Thời gian dò phụ thuộc hai thứ: có bao nhiêu mật khẩu phải thử, và mỗi lần thử tốn bao lâu. Các con số dưới đây là giả định tròn cho dễ tính.

Mật khẩu tám chữ số, băm nhanh. Tám chữ số từ 0 tới 9 có 10 mũ 8, tức 100 triệu khả năng. Giả định máy của kẻ gian thử được 1 tỷ lần mỗi giây với một hàm băm nhanh. Thời gian thử hết: 100 triệu : 1 tỷ = 0,1 giây. Gần như tức khắc.

Cùng mật khẩu ấy, nhưng xay chậm đi một trăm nghìn lần. Mỗi lần thử nay tốn gấp 100.000 lần, nên tốc độ còn 1 tỷ : 100.000 = 10.000 lần mỗi giây. Thử hết 100 triệu khả năng mất 100 triệu : 10.000 = 10.000 giây, khoảng 2 giờ 47 phút. Chậm hơn hẳn, nhưng vẫn trong một buổi.

Mật khẩu tám chữ cái thường, cũng xay chậm. Hai mươi sáu chữ cái, tám vị trí: 26 mũ 8, khoảng 209 tỷ khả năng. Ở tốc độ 10.000 lần mỗi giây, thử hết mất khoảng 209 tỷ : 10.000 = 20,9 triệu giây, chia cho 86.400 giây mỗi ngày được khoảng 242 ngày.

Bài học từ ba phép tính: việc làm chậm của trang web và độ dài, độ đa dạng của mật khẩu cùng nhau quyết định thời gian dò. Chỉ cần một trong hai yếu, thời gian rơi về mức giây hoặc giờ. Những mật khẩu phổ biến nằm trong danh sách đoán đầu tiên thì gần như không có tác dụng gì.

Máy xay đúng tới đâu, gãy ở đâu

Gãy ở chỗ máy xay thật cho kết quả lộn xộn mỗi lần. Cùng một miếng thịt xay hai lần sẽ ra hai nắm hơi khác nhau. Hàm băm thì ngược lại: cùng đầu vào luôn ra đúng một chuỗi, không lệch một ký tự. Chính tính chất này mới làm việc so sánh lúc đăng nhập chạy được.

Gãy ở chỗ thịt xay vẫn nhận ra là thịt gì. Nhìn nắm thịt xay vẫn biết thịt bò hay thịt heo. Chuỗi băm không tiết lộ gì như vậy: mật khẩu dài hay ngắn, có số hay không, đều ra một chuỗi cùng độ dài, trông ngẫu nhiên như nhau.

Gãy ở chỗ thay đổi nhỏ. Thêm một hạt tiêu vào miếng thịt thì nắm thịt xay gần như y cũ. Đổi một ký tự trong mật khẩu thì chuỗi băm đổi hoàn toàn, không giữ lại nét nào của chuỗi trước. Nhờ vậy kẻ gian không đoán dần được bằng cách đi "gần đúng".

Đúng ở chỗ một chiều. Phần cốt lõi của hình ảnh vẫn đứng vững: đi xuôi dễ, đi ngược không có đường, chỉ còn cách đoán và thử từng cái.

Hiểu lầm về băm mật khẩu

"Băm là một kiểu mã hoá." Mã hoá có chìa để mở ngược lại; băm không có chìa nào cả. Gọi băm là mã hoá dễ khiến người ta nghĩ có ai đó giữ chìa giải ra mật khẩu, mà không có.

"Đã băm thì lộ cũng không sao." Như phép tính ở trên, mật khẩu ngắn hoặc phổ biến vẫn bị dò ra nhanh. Băm chỉ mua thời gian; khi nghe tin lộ dữ liệu, đổi mật khẩu vẫn là việc nên làm.

"Muối phải giấu kỹ thì mới có tác dụng." Muối cất ngay cạnh chuỗi băm. Tác dụng của nó không phải là bí mật, mà là làm hai người cùng mật khẩu ra hai chuỗi khác nhau, khiến kẻ gian không dùng được bảng tra sẵn và phải dò riêng từng tài khoản.

"Băm càng nhanh càng tốt." Với tệp tin thì đúng, nhưng với mật khẩu thì ngược lại. Người dùng thật chỉ đăng nhập một lần, chờ thêm một phần mười giây không sao; kẻ dò thử hàng tỷ lần thì mỗi phần mười giây cộng lại thành nhiều năm.

"Dùng chung một mật khẩu cho nhiều trang cũng không sao, vì trang nào cũng băm." Băm chỉ bảo vệ ở chính trang đó. Một trang yếu băm nhanh, không muối, bị lộ và bị dò ra mật khẩu; kẻ gian sẽ mang đúng mật khẩu ấy đi thử ở các trang khác, nơi băm kỹ tới đâu cũng vô dụng vì hắn đã có miếng thịt nguyên trong tay. Máy xay tốt ở nhà hàng này không cứu được miếng thịt bạn đã để lộ ở nhà hàng khác.

Băm hay bị nhầm với gì

Bốn khái niệm sau hay bị gộp chung vào chữ "mã" trong lời nói hằng ngày. Đặt cạnh nhau sẽ thấy chúng khác nhau ở câu hỏi quan trọng nhất: có quay ngược lại được không.

Khái niệmQuay ngược được khôngDùng để làm gìHình ảnh bếp
BămKhôngSo khớp mật khẩu, kiểm tra tệp không bị sửaXay thịt
Mã hoáCó, nếu có chìaGiấu nội dung khi gửi hoặc cấtCho thịt vào hộp có khoá
Mã hoá dạng truyền tảiCó, ai cũng làm đượcĐổi dữ liệu sang dạng dễ gửi, không nhằm giấuCắt thịt thành miếng vừa hộp, ráp lại được ngay
Chữ ký sốKhông giấu nội dungChứng minh ai là người gửi và nội dung không bị sửaCon dấu riêng đóng lên gói thịt

Hàng thứ ba là nguồn nhầm lẫn lớn: có những cách đổi dữ liệu sang chuỗi ký tự trông lộn xộn nhưng thật ra ai cũng đổi ngược được ngay, không cần chìa. Trông lộn xộn không có nghĩa là an toàn; câu hỏi đúng luôn là "muốn quay ngược thì cần gì".

Ba câu giải thích băm mật khẩu cho người lớn tuổi

Một: trang web đàng hoàng không giữ mật khẩu của mình, họ chỉ giữ một bản đã xay nhuyễn để lần sau so cho khớp. Hai: vì vậy quên mật khẩu thì chỉ đặt lại được, không ai gửi lại được mật khẩu cũ. Ba: kẻ trộm lấy được bản xay vẫn có thể đoán thử, nên mật khẩu càng dài, càng lạ thì càng lâu bị đoán ra.

Ba câu này đủ trả lời câu hỏi quen thuộc của người lớn tuổi khi gọi tổng đài: "sao không đọc lại mật khẩu cũ cho bác" — câu trả lời thật là tổng đài không hề có mật khẩu ấy để đọc. Nó cũng giải thích vì sao lời nhắn kiểu "nhân viên cần mật khẩu của bạn để kiểm tra" là bất thường: hệ thống chưa bao giờ cần biết mật khẩu, nó chỉ cần bạn tự gõ vào để xay rồi so.

Nếu người nghe là học sinh đang học tin học, nên thêm một ý cho đủ: máy xay là công khai, ai cũng biết cách nó chạy, và an toàn không đến từ việc giấu máy xay mà đến từ việc phép tính chỉ đi một chiều. Đây là nguyên tắc chung của cả ngành bảo mật: thiết kế tốt vẫn an toàn khi kẻ gian biết hết cách làm, chỉ trừ chìa hoặc mật khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao trang web không gửi lại mật khẩu cũ khi mình quên?

Vì trang web làm đúng cách thì không giữ mật khẩu gốc, chỉ giữ bản đã băm. Bản băm không quay ngược được, nên cách duy nhất là cho bạn đặt mật khẩu mới.

Muối trong băm mật khẩu là gì?

Muối là một chuỗi ngẫu nhiên riêng cho từng tài khoản, trộn vào mật khẩu trước khi băm. Nhờ muối, hai người dùng cùng mật khẩu vẫn có hai chuỗi băm khác nhau, kẻ gian phải dò riêng từng người.

Băm mật khẩu có giống mã hoá mật khẩu không?

Không giống. Mã hoá có chìa để mở lại, băm thì không có cách mở lại. Với mật khẩu, băm được ưa dùng hơn vì hệ thống không bao giờ cần biết mật khẩu gốc.

Lộ cơ sở dữ liệu đã băm thì mật khẩu có an toàn không?

An toàn một phần. Mật khẩu dài, lạ, được băm chậm có muối sẽ tốn rất lâu để dò; mật khẩu ngắn hoặc phổ biến vẫn có thể bị dò ra. Nghe tin lộ thì nên đổi.

Hai mật khẩu khác nhau có thể ra cùng một chuỗi băm không?

Về lý thuyết có, vì số chuỗi băm có hạn còn số mật khẩu thì vô hạn. Nhưng với hàm băm tốt, xác suất tình cờ trùng nhỏ tới mức không đáng lo trong đời thường.

Hàm băm còn được dùng vào việc gì khác?

Hàm băm còn dùng để kiểm tra một tệp tải về có bị sửa không, để tìm tệp trùng nhau, và là một mắt xích trong sổ cái phân tán. Ở mỗi chỗ, nó đóng vai một dấu vân tay ngắn gọn của dữ liệu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138