PhucTap.comPhức Tạp
Công nghệ số chạy thế nào

Điện toán đám mây là gì dễ hiểu: như gửi đồ ở kho thuê thay vì xây kho trong nhà

Đám mây là máy tính của người khác mà bạn thuê theo giờ, theo dung lượng. Giải thích bằng kho thuê gửi đồ, kèm ví dụ số và chỗ hình ảnh này sai.

A row of identical rented storage lockers in a clean warehouse, one door open with neatly stacked cardboard boxes, hands holding a small key, wide shot, soft morning daylight

Điện toán đám mây là việc bạn dùng máy tính, ổ cứng và phần mềm đặt trong trung tâm dữ liệu của một công ty khác, qua mạng, và trả tiền theo mức dùng. Dữ liệu không bay lên trời: nó nằm trên những chiếc máy chủ rất thật, trong những toà nhà có điện, có điều hoà, có người trực. Chữ "đám mây" chỉ là cách nói rằng bạn không cần biết máy nằm ở đâu, cũng giống như gửi đồ ở kho thuê thì không cần biết kệ nào, dãy nào.

Bạn gặp khái niệm này mỗi ngày mà không để ý: ảnh trong điện thoại tự sao lên mạng, hộp thư điện tử mở được trên máy nào cũng thấy đủ thư, phần mềm bán hàng của tiệm tạp hoá chạy trên trình duyệt, tin tức nói "doanh nghiệp chuyển lên đám mây". Bài này dựng một hình ảnh duy nhất là kho thuê gửi đồ, rồi đi từng khâu, tính một ví dụ tiền nong giả định, và chỉ ra chỗ hình ảnh ấy không còn đúng.

Kho thuê gửi đồ: đối chiếu từng phần với đám mây

Thử hình dung nhà bạn chật, đồ đạc nhiều. Có hai cách: đập tường xây thêm một kho trong nhà, hoặc thuê một ô trong kho gửi đồ ở đầu phố, cần thì chạy tới lấy. Gần như mỗi bộ phận của kho thuê đều có một tên gọi tương ứng trong chuyện máy tính.

Ở kho thuêTrong điện toán đám mâyĐiều cần nhớ
Tự xây kho trong nhàTự mua máy chủ đặt ở văn phòngTrả một cục tiền trước, tự lo hỏng hóc
Thuê một ô trong kho chungThuê máy ảo, dung lượng lưu trữTrả theo tháng, theo giờ, theo số gigabyte
Toà nhà kho, bảo vệ, bình chữa cháyTrung tâm dữ liệu, điện dự phòng, làm mátBên cho thuê lo phần nặng nhọc
Chìa khoá ô của riêng bạnTài khoản, mật khẩu, quyền truy cậpMất chìa là người khác vào được
Con đường từ nhà tới khoĐường truyền mạngĐường hỏng thì đồ vẫn còn nhưng không lấy được
Kho có nhiều chi nhánhNhiều trung tâm dữ liệu ở nhiều nơiCó thể giữ bản sao ở chỗ khác

Bảng này là bộ khung cho cả bài. Mỗi khi gặp một thuật ngữ lạ về đám mây, thử hỏi: nó ứng với cái gì ở kho thuê. Phần lớn câu hỏi sẽ tự có lời đáp, và những chỗ không ứng được chính là những chỗ cần học kỹ.

Máy chạy thế nào: từ lúc bấm lưu tới lúc tệp nằm trong kho

Lấy ví dụ bạn chụp một tấm ảnh và điện thoại tự sao lên dịch vụ lưu trữ trực tuyến. Chuyện diễn ra theo thứ tự sau, mỗi khâu đều có hình bóng ở kho thuê.

  1. Điện thoại đóng gói tấm ảnh và gửi qua mạng, giống bạn chất đồ lên xe chở tới kho.
  2. Máy của nhà cung cấp kiểm tra tài khoản của bạn, như bảo vệ xem chìa khoá và giấy gửi đồ.
  3. Hệ thống chọn một ổ cứng còn chỗ trống trong hàng nghìn ổ, giống nhân viên kho chỉ một kệ trống. Bạn không được hỏi ý kiến, và cũng không cần.
  4. Tấm ảnh được chép thêm ít nhất một bản sang ổ khác, thường ở dãy khác hoặc toà nhà khác, để một ổ hỏng thì vẫn còn bản kia.
  5. Hệ thống ghi vào sổ của kho: ảnh tên gì, nằm ở đâu, của ai. Lần sau bạn mở trên máy tính, máy tra sổ này để lấy đúng tệp ra.
  6. Cuối tháng, nhà cung cấp cộng dung lượng bạn chiếm và lượng dữ liệu bạn kéo ra, rồi tính tiền, như kho tính tiền theo số ô và số lần ra vào.

Điều đáng để ý là khâu thứ tư. Ở kho thuê thật, đồ của bạn chỉ có một bản. Ở đám mây, sao chép nhiều bản là chuyện mặc định, nên một ổ cứng cháy hiếm khi làm mất dữ liệu. Nhưng nếu chính bạn bấm xoá, lệnh xoá cũng được chép sang mọi bản, và đó là lý do đám mây không thay được bản sao lưu riêng.

Ví dụ số giả định: tiệm bánh cần máy chủ cho mùa Tết

Lấy một tiệm bánh trực tuyến giả định. Mười một tháng trong năm, đơn hàng đều đều, một máy chủ là đủ. Riêng tháng Tết, lượng khách tăng gấp bốn, cần sức chạy của bốn máy. Các con số dưới đây là ví dụ giả định cho dễ tính, không phải giá thật của bất kỳ nhà cung cấp nào.

Cách tự xây kho. Tiệm phải mua đủ máy cho tháng đông nhất, tức bốn máy, mỗi máy 60 triệu đồng, tổng 240 triệu. Nếu dùng được năm năm thì mỗi năm phải chia ra 240 : 5 = 48 triệu, chưa kể tiền điện, chỗ đặt máy và người trông. Mười một tháng còn lại, ba máy gần như ngồi chơi.

Cách thuê kho. Giả định thuê sức chạy tương đương một máy giá 1,5 triệu mỗi tháng. Mười một tháng thường tốn 11 × 1,5 = 16,5 triệu. Tháng Tết thuê sức của bốn máy, tốn 4 × 1,5 = 6 triệu. Cả năm: 16,5 + 6 = 22,5 triệu.

So hai cách: 48 triệu với 22,5 triệu, thuê rẻ hơn khoảng một nửa trong ví dụ này. Nhưng nếu tiệm đông đều quanh năm, cần bốn máy cả mười hai tháng, thì tiền thuê là 12 × 6 = 72 triệu, đắt hơn tự mua. Chỗ lợi của đám mây nằm ở việc trả theo mức dùng thật; nhu cầu càng lên xuống thất thường thì lợi càng rõ, nhu cầu càng đều thì lợi càng mỏng.

Hình ảnh kho thuê đúng tới đâu, sai từ đâu

Đúng ở chuyện tiền và trách nhiệm. Thuê thì không bỏ cục vốn lớn, không lo mái dột hay ổ cứng hỏng; đổi lại là trả mãi theo tháng và phụ thuộc người cho thuê. Phần này hình ảnh kho thuê mô tả rất sát.

Sai ở chuyện bản sao. Đồ trong kho thật chỉ có một bản và nằm yên một chỗ. Dữ liệu trên đám mây được chép ra nhiều nơi, có khi được dời sang ổ khác mà bạn không hay biết. Vì vậy câu hỏi "dữ liệu của mình nằm ở đâu" thường không có một câu trả lời duy nhất.

Sai ở chuyện ai nhìn được bên trong. Nhân viên kho không mở thùng của bạn được nếu không có chìa. Với đám mây, về mặt kỹ thuật, bên cho thuê đang giữ chính cái máy; họ đọc được hay không phụ thuộc dữ liệu có được mã hoá bằng khoá chỉ bạn giữ hay không, và phụ thuộc điều khoản họ cam kết.

Sai ở tốc độ lấy đồ. Kho thuê xa thì đi lâu, nhưng đi được. Đám mây mất mạng là đứng hẳn, dù dữ liệu vẫn nằm nguyên. Một tiệm bán hàng chạy hoàn toàn trên đám mây sẽ không in nổi hoá đơn khi đường truyền đứt, trừ khi phần mềm có chế độ chạy tạm ngoại tuyến.

Hiểu lầm hay gặp về đám mây

"Đám mây là ở trên trời, trên vệ tinh." Không. Gần như mọi dữ liệu đi qua cáp quang dưới đất, dưới biển, và nằm trong các toà nhà trung tâm dữ liệu. Vệ tinh chỉ là một kiểu đường truyền, không phải nơi cất giữ.

"Đã lên đám mây thì không bao giờ mất." Đám mây chống được hỏng ổ cứng, nhưng không chống được việc bạn xoá nhầm, tài khoản bị chiếm, quên trả tiền gia hạn, hay nhà cung cấp ngừng dịch vụ. Sao chép nhiều bản không phải là sao lưu độc lập.

"Đám mây lúc nào cũng rẻ hơn." Ví dụ tiệm bánh cho thấy điều ngược lại khi nhu cầu đều và lớn. Còn có loại phí ít người để ý là phí kéo dữ liệu ra, giống kho tính tiền mỗi lần bạn chở đồ về.

"Đám mây chỉ là chỗ cất ảnh." Cất ảnh chỉ là phần nhỏ. Phần lớn là thuê sức tính toán: chạy trang web, phần mềm kế toán, hệ thống đặt vé, thậm chí cả trò chơi. Bạn thuê cả người làm trong kho, không chỉ chỗ để đồ.

Đám mây hay bị nhầm với những gì

Có bốn khái niệm hay bị đánh đồng với đám mây trong câu chuyện hằng ngày. Bảng dưới đặt chúng cạnh nhau, vẫn dùng hình ảnh kho thuê cho dễ nhớ.

Khái niệmLà gìỞ kho thuê giống cái gì
InternetMạng lưới nối các máy với nhauHệ thống đường sá dẫn tới kho
Trung tâm dữ liệuToà nhà đặt hàng nghìn máy chủChính toà nhà kho
Đám mâyCách cho thuê máy, ổ cứng, phần mềm theo mức dùngDịch vụ cho thuê ô, tính tiền theo ô và theo ngày
Đồng bộGiữ hai nơi giống hệt nhau, xoá bên này thì bên kia cũng xoáNgười giúp việc dọn kho theo y như dọn nhà
Sao lưuMột bản chụp riêng, tách khỏi bản đang dùngMột thùng niêm phong cất ở kho khác

Ba tầng thuê mà tin tức hay nhắc cũng đọc được bằng hình ảnh này: thuê ô trống tự kê kệ là thuê hạ tầng; thuê ô có sẵn kệ, xe đẩy để bạn chỉ việc xếp hàng là thuê nền tảng; còn gửi hẳn cho kho giữ, kho đóng gói và giao tận nơi là thuê phần mềm dùng ngay. Càng lên tầng trên, bạn càng ít phải tự làm và càng phụ thuộc người cho thuê.

Ba câu nói lại về đám mây cho bố mẹ

Nếu con hay bố mẹ hỏi đám mây là gì, câu trả lời gọn nằm trong ba ý. Một: đám mây là máy tính của một công ty khác, đặt trong nhà kho lớn, mình thuê dùng qua mạng thay vì mua máy về nhà. Hai: dùng bao nhiêu trả bấy nhiêu, họ lo máy hỏng, mình lo giữ mật khẩu. Ba: mất mạng thì không lấy được đồ, và lỡ tay xoá thì kho cũng xoá theo, nên thứ quý vẫn nên có một bản riêng ở chỗ khác.

Ba câu ấy không có thuật ngữ nào, nhưng đủ để người nghe hiểu vì sao điện thoại báo "bộ nhớ trực tuyến sắp đầy", vì sao một trang web có thể sập khi nhà cung cấp gặp sự cố, và vì sao doanh nghiệp vẫn cân nhắc giữ một số máy ở văn phòng. Người lớn tuổi thường hiểu ngay khi nghe chữ "kho thuê", vì ai cũng từng gửi đồ ở đâu đó.

Khi nghe tin một dịch vụ trực tuyến lớn bị gián đoạn khiến nhiều trang web cùng chết, bạn cũng đọc được bằng hình ảnh này: nhiều cửa hàng cùng thuê một toà kho, toà kho mất điện thì cả dãy cửa hàng không lấy được hàng, dù chẳng cửa hàng nào làm sai điều gì.

Câu hỏi thường gặp

Dữ liệu trên đám mây thật sự nằm ở đâu?

Dữ liệu nằm trên ổ cứng của các máy chủ trong trung tâm dữ liệu, thường ở vài nơi khác nhau cùng lúc. Nhà cung cấp lớn thường cho khách chọn vùng đặt dữ liệu, còn người dùng phổ thông thì ít khi được hỏi.

Đám mây có an toàn hơn để trong máy nhà không?

Hai cách an toàn theo hai kiểu khác nhau. Đám mây chống tốt hỏng ổ cứng, cháy nổ tại nhà; máy nhà thì không phụ thuộc mạng và người cho thuê. Thứ quan trọng nên có hai bản ở hai nơi tách biệt.

Vì sao gọi là đám mây mà không gọi là kho?

Trong các sơ đồ mạng thời trước, kỹ sư hay vẽ phần mạng bên ngoài thành một hình đám mây để nói rằng không cần quan tâm bên trong có gì. Cách vẽ ấy dần thành tên gọi.

Nhà cung cấp đám mây có đọc được dữ liệu của mình không?

Về kỹ thuật họ giữ máy nên có thể, trừ khi dữ liệu được mã hoá bằng khoá chỉ bạn giữ. Họ được làm gì với dữ liệu phụ thuộc điều khoản dịch vụ và quy định pháp luật nơi họ hoạt động.

Mất mạng thì dữ liệu trên đám mây có mất không?

Không mất, chỉ tạm thời không lấy được, giống kho vẫn còn đồ nhưng đường bị ngập. Một số ứng dụng giữ sẵn bản tạm trên máy để bạn xem được khi mất mạng rồi đồng bộ lại sau.

Doanh nghiệp nhỏ có nhất thiết phải dùng đám mây không?

Không nhất thiết. Như ví dụ tiệm bánh, đám mây lợi khi nhu cầu lên xuống và khi không muốn bỏ vốn lớn; nhu cầu đều thì tự mua có khi rẻ hơn. Mỗi nơi nên tự tính theo số liệu của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138