PhucTap.comPhức Tạp
Công nghệ số chạy thế nào

Mã OTP hoạt động như thế nào: hai chiếc đồng hồ chạy khớp nhau mà không cần gọi nhau

Mã OTP sáu số trong ứng dụng xác thực không do ai gửi tới: hai bên cùng giữ một bí mật và một chiếc đồng hồ, mỗi ba mươi giây cùng tính ra một số.

Two identical round wall clocks hanging side by side above a small shop counter, hands seen from behind adjusting one, low angle, soft morning daylight, clock faces blank

Mã OTP trong ứng dụng xác thực không được ai gửi tới điện thoại của bạn. Lúc cài đặt, điện thoại và máy chủ nhận chung một chuỗi bí mật; từ đó, cứ mỗi ba mươi giây, cả hai cùng lấy giờ hiện tại trộn với bí mật ấy và tính ra cùng một dãy sáu số. Giống hai người giữ hai chiếc đồng hồ chạy khớp nhau và một cuốn sổ mật hiệu giống hệt, không cần gọi điện vẫn biết mật hiệu lúc này là gì.

Bạn gặp nó khi đăng nhập thư điện tử, mạng xã hội hay ứng dụng ngân hàng và được hỏi "nhập mã từ ứng dụng xác thực". Đây là phần "lớp thứ hai" trong xác thực hai lớp: lớp một là thứ bạn biết (mật khẩu), lớp hai là thứ bạn đang cầm (chiếc điện thoại có bí mật). Bài này không hướng dẫn cài đặt, mà giải thích vì sao hai chiếc máy cách xa nhau lại ra cùng một con số.

Hình ảnh: hai chiếc đồng hồ và cuốn sổ mật hiệu

Hình dung hai anh em canh hai cổng của một khu vườn rộng, cách xa nhau, không có điện thoại. Họ muốn người đưa hàng phải đọc đúng mật hiệu mới được vào, và mật hiệu đổi liên tục để ai nghe lén một lần cũng vô dụng.

Trước khi chia nhau ra canh, hai anh em ngồi lại một lần, chép cho nhau một cuốn sổ bí mật giống hệt, và chỉnh hai chiếc đồng hồ cho khớp từng giây. Quy tắc là: cứ mỗi nửa phút, nhìn đồng hồ, lấy giờ ghép với trang sổ bí mật theo một cách tính cố định, ra một mật hiệu sáu số. Người anh báo mật hiệu cho người đưa hàng qua một đường riêng; người em ở cổng bên kia tự tính ra cùng mật hiệu ấy, nên biết người tới là đúng.

Ánh xạ sang thuật ngữ: cuốn sổ bí mật là khoá bí mật chung, được trao một lần khi bạn quét mã vuông lúc cài đặt; hai chiếc đồng hồ là đồng hồ của điện thoại và của máy chủ; cách tính cố định là thuật toán OTP theo thời gian, công khai ai cũng biết; nửa phút là khung thời gian của mỗi mã. Người anh là điện thoại của bạn, người em là máy chủ của dịch vụ, còn bạn là người đưa hàng đọc mật hiệu.

Điều đáng chú ý nhất: sau buổi ngồi lại đầu tiên, hai anh em không cần liên lạc với nhau nữa. Đồng hồ và cuốn sổ đủ để họ luôn khớp.

Máy chạy thế nào: từ lúc quét mã tới lúc nhập sáu số

Theo từng khâu, chuyện diễn ra như sau. Phần lớn các khâu bạn không nhìn thấy.

  1. Bạn bật xác thực hai lớp, dịch vụ tạo một chuỗi bí mật ngẫu nhiên và hiện nó dưới dạng mã vuông.
  2. Ứng dụng xác thực trên điện thoại quét mã vuông, cất chuỗi bí mật vào máy. Đây là lần duy nhất bí mật đi qua giữa hai bên.
  3. Mỗi khi bạn mở ứng dụng, nó đọc giờ hiện tại, đếm xem đang ở khung ba mươi giây thứ bao nhiêu kể từ một mốc cố định.
  4. Nó trộn số thứ tự khung với chuỗi bí mật qua một hàm băm, cắt lấy sáu chữ số, và hiện lên màn hình.
  5. Bạn gõ sáu số vào trang đăng nhập. Máy chủ tự làm đúng phép tính ấy với bản bí mật nó giữ và giờ của nó.
  6. Hai kết quả trùng thì cho vào. Thường máy chủ chấp nhận cả mã của khung liền trước và liền sau, phòng khi hai đồng hồ lệch nhau vài giây hoặc bạn gõ chậm.

Khâu thứ ba và thứ tư giải thích vì sao ứng dụng xác thực chạy được cả khi điện thoại đang tắt mạng: nó không hỏi ai cả, chỉ nhìn đồng hồ và cuốn sổ của mình. Nó cũng giải thích một lỗi lạ mà nhiều người gặp: điện thoại để giờ chỉnh tay bị sai vài phút thì mã luôn bị báo sai, dù vừa mới hiện ra.

Ví dụ số giả định: sáu chữ số khó đoán tới đâu

Sáu chữ số nghe ít ỏi, nên câu hỏi tự nhiên là kẻ gian đoán mò có trúng không. Phép tính sau dùng số giả định tròn để thấy rõ.

Số khả năng. Mỗi vị trí có mười chữ số từ 0 tới 9, sáu vị trí nên có 10 × 10 × 10 × 10 × 10 × 10 = 1.000.000 mã khác nhau. Đoán mò một lần thì xác suất trúng là 1 trên 1.000.000.

Giới hạn số lần thử. Giả định dịch vụ cho nhập sai tối đa 5 lần rồi khoá tạm. Xác suất trúng trong 5 lần là 5 trên 1.000.000, tức 1 trên 200.000. Nếu khoá tạm kéo dài 15 phút và kẻ gian kiên nhẫn thử 5 lần mỗi lượt, một ngày có 24 × 4 = 96 lượt, tức 480 lần thử, xác suất trúng vẫn chỉ khoảng 480 trên 1.000.000, chưa tới một phần hai nghìn. Mà trước hết kẻ gian phải có được mật khẩu, tức lớp thứ nhất.

Thời gian sống của một mã. Khung 30 giây, máy chủ nhận thêm khung trước và sau, nên một mã dùng được tối đa khoảng 30 × 3 = 90 giây. Kẻ nghe lén được một mã cũ sau vài phút chỉ cầm một dãy số đã chết.

Ba con số trên cho thấy sức mạnh của OTP không nằm ở độ dài, mà ở chỗ mã sống ngắn và số lần thử bị chặn. Điểm yếu thật nằm ở chỗ khác, nói ở phần sau.

Hai chiếc đồng hồ đúng tới đâu, gãy ở đâu

Gãy ở chuyện đồng hồ lệch. Đồng hồ cơ của hai anh em sẽ lệch dần sau vài tuần. Điện thoại thì tự chỉnh giờ theo mạng mỗi khi có sóng, máy chủ cũng vậy, nên chúng giữ khớp lâu dài; chỉ khi bạn tắt chế độ giờ tự động và chỉnh tay sai thì hình ảnh đồng hồ lệch mới thành chuyện thật.

Gãy ở chuyện ai đọc mật hiệu. Trong câu chuyện, người đưa hàng chỉ đọc mật hiệu cho người gác. Ngoài đời, kẻ gian có thể giả làm người gác, dựng một trang đăng nhập giả, xin bạn sáu số rồi lập tức dùng nó ở trang thật trong vòng chín mươi giây. Đồng hồ và cuốn sổ không phân biệt được ai đang hỏi.

Gãy ở chuyện mất sổ. Mất cuốn sổ thì hai anh em ngồi lại chép cuốn mới. Mất điện thoại mà không có cách khôi phục thì bạn bị khoá ngoài cổng của chính mình. Vì vậy dịch vụ thường phát kèm một bộ mã khôi phục dùng một lần, như chìa dự phòng cất ở nơi khác.

Đúng ở chuyện không cần liên lạc. Đây là phần cốt lõi và đúng hoàn toàn: sau lần trao bí mật đầu tiên, điện thoại và máy chủ không cần nói chuyện với nhau để cùng ra một mã.

Năm hiểu lầm về mã OTP

"Mã trong ứng dụng xác thực do máy chủ gửi về." Không có gói tin nào mang mã tới. Mã được tính tại chỗ trong điện thoại, nên chạy được cả ở chế độ máy bay.

"OTP qua tin nhắn và OTP trong ứng dụng là một." Mã qua tin nhắn do máy chủ tạo ngẫu nhiên rồi gửi tới số điện thoại của bạn; nó phụ thuộc vào sóng và vào việc số điện thoại có bị kẻ khác chiếm hay không. Mã trong ứng dụng không đi qua đường nào cả.

"Có OTP là an toàn tuyệt đối." OTP chặn được kẻ chỉ biết mật khẩu, nhưng không chặn được việc chính bạn đọc mã cho kẻ gian. Mã sống chín mươi giây là đủ cho một trang giả chuyển tiếp sang trang thật.

"Sáu số thì máy tính đoán vài giây là ra." Đoán được nếu thử không giới hạn. Nhưng máy chủ chặn sau vài lần sai, và mã đổi liên tục, nên cách đoán mò gần như không có cửa.

"Xoá ứng dụng xác thực rồi cài lại là mã về như cũ." Xoá ứng dụng là xé cuốn sổ bí mật duy nhất trong tay bạn. Cài lại chỉ được một ứng dụng trống, không còn bí mật nào để tính mã. Muốn có lại, bạn phải vào tài khoản bằng mã khôi phục hoặc cách xác minh khác, rồi quét một mã vuông mới, tức là ngồi lại chép một cuốn sổ mới với máy chủ.

OTP hay bị nhầm với gì

Năm cách xác minh danh tính sau đều xuất hiện khi đăng nhập hay giao dịch. Chúng khác nhau ở chỗ dựa vào thứ gì và đi qua đường nào.

CáchDựa vàoĐi qua đường nàoHình ảnh khu vườn
Mật khẩuThứ bạn biếtBạn gõ, máy chủ so bản bămCâu mật hiệu cố định, ai nghe được một lần là dùng mãi
OTP qua tin nhắnSố điện thoại bạn giữMạng di động mang mã tớiNgười gác gửi mật hiệu qua người đưa thư
OTP theo thời gianBí mật nằm trong điện thoạiKhông đi đâu, tự tính tại chỗHai đồng hồ và hai cuốn sổ giống nhau
Khoá bảo mật cầm tayMột thiết bị nhỏ cắm hoặc chạm vào máyThiết bị tự kiểm tra đúng trang mới trả lờiChiếc chìa chỉ vừa đúng ổ của cổng thật
Vân tay, khuôn mặtCơ thể bạnThường chỉ mở khoá bí mật cất trong máyNgười gác nhận mặt người quen

Dòng khoá bảo mật cầm tay đáng để ý: nó khắc phục đúng chỗ gãy của OTP, vì thiết bị tự kiểm tra địa chỉ trang đang hỏi và không trả lời trang giả. Còn vân tay trên điện thoại thường không gửi đi đâu cả; nó chỉ là cách mở khoá cho chính chiếc điện thoại dùng bí mật nó đang giữ.

Nói lại chuyện mã OTP cho người nhà bằng ba câu

Một: sáu con số trong ứng dụng không ai nhắn tới, điện thoại tự tính ra từ giờ hiện tại và một bí mật đã cất từ hôm cài đặt, phía bên kia cũng tính y như vậy. Hai: mã chỉ sống chừng nửa phút tới một phút rưỡi, nên lộ mã cũ không sao. Ba: mã đang hiện mà đọc cho người khác là mở cổng cho họ, nên không đọc mã cho ai, kể cả người xưng là nhân viên.

Câu thứ ba là câu đáng dặn nhất với người lớn tuổi, vì phần lớn chuyện mất tài khoản có OTP không do ai bẻ được phép tính, mà do người dùng bị dẫn dắt tự đọc mã ra trong vòng một phút. Hiểu rằng mã này chỉ dùng để chứng minh "chính mình đang cầm điện thoại" thì sẽ thấy ngay: không một dịch vụ thật nào cần người khác đọc giùm nó.

Với học sinh tò mò, thêm một ý nữa: phép tính ra sáu số là công khai, ai cũng tra được cách làm; thứ duy nhất được giấu là cuốn sổ bí mật trao lúc quét mã vuông. Vì thế ảnh chụp mã vuông lúc cài đặt cũng quý như chính chiếc điện thoại, không nên gửi cho ai hay để trong thư mục ảnh dùng chung.

Câu hỏi thường gặp

Ứng dụng xác thực có cần mạng mới hiện mã không?

Không cần. Mã được tính tại chỗ từ giờ của điện thoại và chuỗi bí mật đã cất lúc cài đặt. Chỉ cần đồng hồ điện thoại chạy đúng giờ là mã khớp với máy chủ.

Vì sao mã OTP đổi sau mỗi ba mươi giây?

Vì phép tính dùng số thứ tự của khung ba mươi giây hiện tại. Sang khung mới thì đầu vào đổi, nên kết quả đổi. Mã ngắn hạn giúp mã bị lộ nhanh chóng mất giá trị.

Mã OTP cứ báo sai dù vừa mới hiện thì do đâu?

Nguyên nhân hay gặp là đồng hồ điện thoại lệch so với giờ chuẩn, thường do tắt chế độ giờ tự động. Bật lại giờ tự động theo mạng thường giải quyết được chuyện này.

Đổi điện thoại mới thì mã OTP trong ứng dụng có tự sang theo không?

Tuỳ ứng dụng. Có ứng dụng cho chuyển bí mật sang máy mới, có ứng dụng thì không, khi đó phải dùng mã khôi phục hoặc tắt rồi bật lại xác thực hai lớp từ máy cũ trước khi bỏ nó.

Mã khôi phục dùng để làm gì?

Mã khôi phục là chìa dự phòng, mỗi mã dùng một lần, để vào tài khoản khi mất điện thoại chứa bí mật. Nó nên được cất ở nơi khác với điện thoại, giống chìa nhà dự phòng gửi người tin cậy.

OTP qua tin nhắn có kém an toàn hơn OTP trong ứng dụng không?

Có điểm yếu riêng: mã đi qua mạng di động và phụ thuộc vào việc số điện thoại không bị chiếm. Mã trong ứng dụng không đi qua đâu. Cả hai đều không chống được việc chính người dùng đọc mã cho kẻ gian.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138