PhucTap.comPhức Tạp
Lãi suất, vay nợ và tín dụng

Điểm tín dụng giải thích dễ hiểu: tiếng tăm mượn đồ trong xóm được ghi thành con số

Điểm tín dụng gom lịch sử vay trả của bạn thành một con số ước đoán khả năng trả đúng hạn. Giải thích qua chuyện mượn đồ trong xóm, kèm hiểu lầm hay gặp.

An aluminium ladder and a large cooking pot being handed over a low courtyard gate between two neighbours seen from behind, wide shot, soft morning daylight

Điểm tín dụng là một con số tóm tắt lịch sử vay và trả nợ của bạn, dùng để ước đoán khả năng bạn trả đúng hạn trong thời gian tới. Nó giống tiếng tăm mượn đồ trong xóm: ai mượn gì cũng trả đúng hẹn thì hàng xóm sẵn lòng cho mượn, ai hay trả trễ thì người ta ngần ngại, chỉ khác là ở đây tiếng tăm được ghi lại có hệ thống.

Bạn gặp khái niệm này khi hỏi vay mua nhà, mở thẻ tín dụng, mua trả góp, hoặc khi nhân viên tư vấn nói "hồ sơ của anh chị có lịch sử nợ". Bài này giải thích điểm được làm từ những gì, vì sao nó ảnh hưởng tới lãi suất, ví dụ số giả định, và những hiểu lầm khiến nhiều người lo không đúng chỗ.

Tiếng tăm mượn đồ trong xóm

Trong một con hẻm, nhà này mượn nhà kia cái thang, cái nồi to nấu đám giỗ, chiếc xe đẩy. Không ai ghi sổ, nhưng ai cũng nhớ: nhà ông Năm mượn gì trả nấy, còn sạch hơn lúc mượn; nhà kia mượn cái thang ba tháng chưa trả. Lời ra tiếng vào lan qua các bà ở đầu hẻm. Người mới chuyển tới thì chưa ai biết gì. Hệ thống tín dụng làm đúng việc đó, chỉ là có sổ sách và có quy định:

Trong xómHệ thống tín dụng
Các nhà cho mượn đồNgân hàng, công ty tài chính và tổ chức cho vay
Lời truyền miệng ở đầu hẻmTrung tâm thông tin tín dụng nhận và lưu dữ liệu
Mượn gì trả đúng hẹnLịch sử trả nợ đúng hạn
Cùng lúc mượn đồ của năm nhàNhiều khoản vay, nhiều lần hỏi vay dồn dập
Ở xóm lâu năm, ai cũng biết mặtLịch sử tín dụng dài
Mới chuyển đếnChưa có lịch sử tín dụng
Cảm giác "nhà này đáng tin"Con số điểm tín dụng

Máy chạy thế nào: từ khoản trả nợ tới con số

Cơ chế chung, không đi vào thang điểm của một hệ thống cụ thể nào vì mỗi nơi một khác:

  1. Ghi nhận. Mỗi khoản vay, thẻ tín dụng, hạn mức của bạn được bên cho vay báo về nơi lưu thông tin tín dụng theo quy định: số tiền, kỳ hạn, đã trả đúng hạn hay trễ bao lâu.
  2. Gom lại. Dữ liệu từ nhiều nơi cho vay được gom theo từng người, thành lịch sử tín dụng.
  3. Chấm. Một mô hình thống kê, xây từ dữ liệu của rất nhiều người trước đó, nhìn các đặc điểm trong lịch sử của bạn và ước khả năng bạn trả đúng hạn. Kết quả được đổi ra một con số trên thang điểm.
  4. Dùng. Khi bạn hỏi vay, bên cho vay xem điểm cùng thu nhập, tài sản bảo đảm, mục đích vay. Điểm là một phần của quyết định, không phải toàn bộ.
  5. Cập nhật. Mỗi tháng trả đúng hạn thêm một dòng tốt; một lần trễ thêm một dòng xấu. Điểm thay đổi theo thời gian, không đóng khung mãi.

Những yếu tố thường được nhìn tới: bạn có trả đúng hạn không, đang dùng bao nhiêu phần hạn mức được cấp, lịch sử dài bao lâu, có nhiều lần hỏi vay dồn dập không, đang có những loại khoản vay gì. Trọng số của từng yếu tố tuỳ từng mô hình, không có công thức chung công khai cho mọi nơi.

Ví dụ số giả định: vì sao điểm thấp thì lãi cao

Ví dụ giả định, số tròn, không phải tỷ lệ thật của nhóm nào. Một nơi cho 100 người vay, mỗi người 10 triệu, tổng 1 tỷ đồng.

Nhóm A, lịch sử tốt: kinh nghiệm cho thấy khoảng 2 trên 100 người như vậy không trả được. Nơi cho vay dự tính mất 2 × 10 triệu = 20 triệu, tức 2% tổng tiền cho vay. Để bù, họ cộng thêm khoảng 2 điểm phần trăm vào lãi suất của cả nhóm.

Nhóm B, lịch sử nhiều lần trễ: khoảng 8 trên 100 người không trả được. Dự tính mất 8 × 10 triệu = 80 triệu, tức 8%. Phần cộng thêm vào lãi khoảng 8 điểm phần trăm.

Hai nhóm cùng vay 10 triệu, nhưng nhóm B chịu lãi cao hơn nhóm A khoảng 6 điểm phần trăm, tức thêm khoảng 600 nghìn mỗi năm cho mỗi người, chỉ vì thuộc nhóm có tỷ lệ không trả cao hơn. Đây là cách điểm tín dụng đi vào túi tiền: nó xếp bạn vào nhóm nào, và nhóm đó chịu phần bù rủi ro bao nhiêu. Thực tế còn có phần thu hồi được một phần nợ nên con số mất không đơn giản như vậy.

Tỷ lệ dùng hạn mức, cũng giả định: hai người cùng có thẻ hạn mức 20 triệu. Người thứ nhất thường xuyên dùng 18 triệu, tức 18 ÷ 20 = 90%; người thứ hai dùng 4 triệu, tức 20%. Dù cả hai đều trả đúng hạn, nhiều mô hình coi người dùng sát hạn mức là căng tài chính hơn.

Chỗ chuyện xóm không còn đúng

Tiếng tăm trong xóm có cảm tình, có thù ghét, có tin đồn sai. Điểm tín dụng được thiết kế để chỉ dựa vào dữ liệu vay trả, không dựa vào chuyện bạn hiền hay khó tính, quê ở đâu. Nó cũng không biết những điều tốt ngoài hệ thống: bạn trả tiền điện, tiền nhà đúng hẹn suốt mười năm nhưng chưa từng vay ngân hàng thì có thể vẫn bị coi là "chưa có lịch sử".

Tin đồn trong xóm không ai sửa được. Thông tin tín dụng ghi sai thì người đó có quyền đề nghị kiểm tra, điều chỉnh theo quy trình mà quy định hiện hành đặt ra. Và tin xấu trong hệ thống không lưu vĩnh viễn; thời gian lưu cụ thể do quy định hiện hành quy định.

Cuối cùng, xóm chỉ có một tiếng tăm cho mỗi nhà. Mỗi bên cho vay có thể dùng nhiều mô hình chấm khác nhau, nên cùng một người có thể được đánh giá hơi khác nhau ở hai nơi. Từ đây trở đi, hiểu điểm tín dụng là một ước đoán thống kê chứ không phải bản án về nhân cách.

Hiểu lầm hay gặp

"Chưa từng vay là điểm tốt nhất." Chưa từng vay thường có nghĩa là chưa có dữ liệu, giống người mới chuyển đến xóm. Không có tiếng xấu nhưng cũng chưa có tiếng tốt, nên bên cho vay khó đánh giá.

"Tự tra thông tin của mình làm tụt điểm." Ở nhiều hệ thống, việc tự xem thông tin của chính mình không được tính như một lần hỏi vay. Điều thường bị để ý là nhiều bên cho vay cùng tra hồ sơ trong thời gian ngắn vì bạn nộp đơn ở nhiều nơi. Cách tính cụ thể tuỳ từng hệ thống.

"Trả hết nợ là sạch ngay." Trả hết là chấm dứt khoản nợ, nhưng dòng ghi trễ hạn trước đó vẫn được lưu một thời gian theo quy định. Những tháng trả đúng hạn về sau dần làm lịch sử tốt lên.

"Thu nhập cao thì điểm cao." Điểm tín dụng chủ yếu dựa vào hành vi vay trả, không phải mức lương. Một người thu nhập cao mà hay trễ hạn vẫn có thể bị đánh giá kém. Thu nhập được bên cho vay xem riêng khi xét hồ sơ.

"Người thân có nợ xấu thì mình cũng bị ảnh hưởng." Thông tin tín dụng gắn với từng người. Bạn chỉ dính vào khi là người cùng vay hoặc bảo lãnh cho khoản đó, vì khi ấy bạn cũng có nghĩa vụ trả.

Khái niệm hay bị nhầm

Mấy từ nghe gần giống nhau:

Khái niệmNói nôm naKhác điểm tín dụng ở đâu
Lịch sử tín dụngBản ghi chi tiết các khoản vay và cách bạn đã trảLà nguyên liệu; điểm là con số rút ra từ đó
Nhóm nợ, nợ xấuCách xếp loại một khoản nợ theo mức độ quá hạnGắn với từng khoản nợ; tiêu chí cụ thể do quy định hiện hành
Hạn mức tín dụngSố tiền tối đa được phép vay hoặc tiêu trên thẻLà mức được cấp, không phải đánh giá về bạn
Thẩm định hồ sơ vayToàn bộ quá trình xét một đơn vayRộng hơn, gồm cả thu nhập, tài sản, mục đích, chứ không chỉ điểm

Câu nhân viên ngân hàng nói "anh chị bị nợ xấu" thường là nói về nhóm nợ của một khoản cụ thể, không phải về con số điểm. Hai thứ liên quan nhưng không là một.

Trở lại con hẻm: lịch sử tín dụng là trí nhớ của cả xóm về từng lần mượn trả, nhóm nợ là lời nhận xét về một món đồ cụ thể đang mượn quá lâu, hạn mức là món đồ to nhất mà một nhà chịu cho mượn, còn điểm tín dụng là cái gật đầu hay lắc đầu rút ra từ tất cả những điều đó. Giữ bốn hình ảnh này tách nhau thì đọc thông báo của ngân hàng sẽ không còn rối.

Nói lại cho người nhà trong ba câu

Nhiều người lớn tuổi nghe chữ "tín dụng" là lo bị ghi tên vào một danh sách nào đó, còn nhiều người trẻ lại nghĩ khoản trả góp vài trăm nghìn chẳng ai để ý. Cả hai đều chưa đúng hẳn. Ba câu cho bố mẹ hay em út khi họ hỏi:

Một: mỗi lần mình vay rồi trả, chuyện trả đúng hẹn hay trễ được ghi lại, giống hàng xóm nhớ ai mượn đồ trả sòng phẳng. Hai: những ghi chép đó được tóm thành một con số để nơi cho vay đoán xem mình có trả đúng hẹn không, và con số thấp thì phải trả lãi cao hơn hoặc bị từ chối. Ba: con số này thay đổi theo thời gian, trả đúng hẹn đều đặn thì dần tốt lên, ghi sai thì có quyền đề nghị sửa.

Ba câu này đủ để trấn an người lớn tuổi sợ "bị đưa vào sổ đen" vì một lần trả trễ vài ngày, và đủ để người trẻ hiểu vì sao chuyện trả đúng hẹn khoản trả góp nhỏ cũng có hậu quả về sau. Thang điểm, thời gian lưu thông tin và quyền khiếu nại cụ thể do quy định hiện hành quy định, cần tra nguồn chính thức.

Câu hỏi thường gặp

Điểm tín dụng là gì nói đơn giản?

Là con số tóm tắt lịch sử vay và trả nợ của một người, dùng để ước đoán khả năng người đó trả đúng hạn sau này. Bên cho vay dùng nó cùng các thông tin khác khi quyết định có cho vay không và với lãi suất bao nhiêu.

Điểm tín dụng được tính từ những gì?

Thường từ việc trả nợ đúng hạn hay trễ, mức sử dụng hạn mức đang có, độ dài lịch sử tín dụng, số lần hỏi vay gần đây và loại khoản vay đang có. Trọng số cụ thể tuỳ từng mô hình chấm điểm.

Vì sao điểm thấp lại phải trả lãi cao hơn?

Vì người có điểm thấp thuộc nhóm có tỷ lệ không trả được cao hơn theo thống kê. Bên cho vay cộng thêm phần bù rủi ro vào lãi suất để bù cho các khoản dự tính mất, nên nhóm rủi ro cao chịu lãi cao hơn.

Chưa vay bao giờ thì có điểm tín dụng không?

Thường là chưa có hoặc có rất ít dữ liệu. Điều đó không xấu, nhưng làm bên cho vay khó đánh giá. Họ sẽ dựa nhiều hơn vào thu nhập, công việc và các giấy tờ khác khi xét hồ sơ.

Thông tin tín dụng sai thì làm sao?

Người có thông tin có quyền đề nghị kiểm tra và điều chỉnh theo quy trình do quy định hiện hành đặt ra, thường qua nơi cho vay đã báo thông tin hoặc nơi lưu thông tin tín dụng. Nên giữ chứng từ trả nợ để đối chiếu.

Bài này có hướng dẫn cách tăng điểm nhanh không?

Không. Bài chỉ giải thích điểm tín dụng là gì và chạy thế nào. Không có cách tắt chính đáng nào thay cho việc trả đúng hạn theo thời gian; những dịch vụ hứa xoá nợ xấu nhanh cần được nhìn rất thận trọng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138