PhucTap.comPhức Tạp
Công nghệ số chạy thế nào

Cookie theo dấu quảng cáo giải thích bằng con dấu mực trên tay khách hội chợ

Vì sao xem đôi giày ở trang này rồi sang trang khác vẫn thấy quảng cáo đôi giày ấy. Giải thích cookie bên thứ nhất, bên thứ ba bằng con dấu mực ở hội chợ.

Close-up of a hand receiving a small ink stamp on the back of the wrist at a busy fair entrance table, a rubber stamp and ink pad, warm afternoon light

Cookie là một mẩu ghi chú nhỏ mà trang web nhờ trình duyệt của bạn cất giữ, để lần sau bạn quay lại thì trang nhận ra. Còn theo dấu quảng cáo xảy ra khi cùng một công ty quảng cáo có mặt trên rất nhiều trang khác nhau và đọc được mẩu ghi chú của chính nó ở mọi nơi, nhờ đó nối các trang bạn đã xem thành một hành trình. Giống con dấu mực đóng lên cổ tay khách ở hội chợ: gian nào thuê cùng một người soát vé thì người ấy nhận ra bạn ở mọi gian.

Bạn gặp chuyện này khi vào một trang và thấy hộp hỏi "chấp nhận cookie", khi đăng nhập một lần mà mấy hôm sau mở lại không phải đăng nhập, hay khi vừa xem một chiếc nồi chiên ở trang bán hàng thì sang trang tin tức đã thấy quảng cáo đúng chiếc nồi ấy. Bài này dựng hình ảnh hội chợ và con dấu, đi từng khâu, đếm thử một hành trình bị ghép theo số giả định, và chỉ ra chỗ hình ảnh không còn đúng. Bài không hướng dẫn cài đặt trình duyệt.

Hình ảnh: hội chợ, gian hàng và con dấu mực

Hình dung một hội chợ lớn có hàng trăm gian. Gian bán giày muốn nhớ khách quen, nên khi bạn ghé, nhân viên đóng lên cổ tay bạn một con dấu mực nhỏ có ký hiệu riêng của gian. Lần sau bạn quay lại, họ nhìn con dấu là biết bạn đã ghé, giỏ hàng bạn để dở là của bạn. Đó là cookie bên thứ nhất: do chính gian bạn ghé đóng, chỉ gian đó đọc.

Giờ thêm một nhân vật: một công ty quảng cáo đặt một người soát vé nhỏ ở góc của rất nhiều gian, gian giày, gian sách, gian đồ gia dụng, gian đọc báo miễn phí. Người soát vé này cũng đóng con dấu của riêng công ty lên tay bạn ở gian đầu tiên, và ở mọi gian khác có mặt họ, họ nhìn thấy con dấu ấy, ghi lại "khách mang dấu số 47 vừa ghé gian sách lúc ba giờ". Đó là cookie bên thứ ba.

Ánh xạ sang thuật ngữ: hội chợ là internet; mỗi gian là một trang web; cổ tay bạn là trình duyệt; con dấu là cookie; người soát vé đứng ở nhiều gian là đoạn mã quảng cáo hoặc đo lường được nhúng vào nhiều trang; cuốn sổ của công ty quảng cáo là hồ sơ sở thích của bạn. Luật quan trọng nhất: mỗi bên chỉ đọc được con dấu của chính mình.

Máy chạy thế nào: từ đôi giày tới tấm quảng cáo ở trang khác

Theo thứ tự, chuyện một món hàng "đi theo" bạn qua nhiều trang diễn ra như sau.

  1. Bạn mở trang bán giày. Trang trả về nội dung, kèm lời nhờ trình duyệt cất một cookie của chính trang để nhớ giỏ hàng.
  2. Trong trang có nhúng một đoạn mã nhỏ của công ty quảng cáo. Đoạn mã này được tải từ máy của công ty ấy, nên nó nhờ trình duyệt cất thêm một cookie mang tên công ty quảng cáo, với một mã số riêng cho bạn.
  3. Đoạn mã báo về: mã số này vừa xem đôi giày màu nâu cỡ 40.
  4. Một giờ sau, bạn mở trang tin tức. Trang tin cũng nhúng đoạn mã của cùng công ty quảng cáo. Trình duyệt thấy đúng tên công ty, tự gửi kèm cookie cũ.
  5. Công ty quảng cáo nhận ra mã số quen, tra sổ thấy đôi giày nâu, và chọn hiện quảng cáo đôi giày ấy trong ô quảng cáo của trang tin.
  6. Mỗi lần như vậy, sổ của công ty ghi thêm một dòng, dần thành một bức tranh về những gì bạn quan tâm.

Khâu thứ tư là mấu chốt: trình duyệt tuân thủ luật "chỉ đưa con dấu cho đúng chủ", nhưng vì người soát vé có mặt ở cả hai gian, luật ấy không ngăn được việc ghép. Đó là lý do nhiều trình duyệt đời mới chặn hoặc hạn chế cookie bên thứ ba theo mặc định: không cấm người soát vé đứng ở các gian, nhưng bắt họ dùng con dấu riêng cho từng gian, không đọc chéo được.

Ví dụ số giả định: một công ty quảng cáo thấy được bao nhiêu

Các con số dưới đây là giả định để thấy cơ chế ghép hành trình, không phải số đo thật của trang hay công ty nào.

Một ngày lướt web. Giả định mỗi ngày bạn mở 20 trang khác nhau. Một công ty quảng cáo lớn có đoạn mã nhúng ở 12 trong 20 trang ấy. Nó thấy được 12 : 20 = 60% hành trình của bạn trong ngày, dù bạn chưa từng mở trang của chính công ty ấy.

Một tháng. 12 lượt ghi mỗi ngày, ba mươi ngày là 12 × 30 = 360 dòng trong sổ, gắn với cùng một mã số. Chỉ cần vài dòng trong đó lộ ra nghề nghiệp, khu vực sống, sở thích, sổ đã đủ để xếp bạn vào những nhóm khách hàng khá cụ thể.

Khi cookie bên thứ ba bị chặn. Mỗi trang giờ cho người soát vé một con dấu riêng. Công ty quảng cáo vẫn ghi được 12 dòng mỗi ngày, nhưng thành 12 mã số khác nhau, không nối với nhau được. Thay vì một hồ sơ 360 dòng, nó có 360 mẩu rời không biết của cùng một người. Đó là lý do ngành quảng cáo tìm những cách ghép khác, nói ở phần sau.

Phép tính cũng cho thấy vì sao số trang có nhúng mã của một công ty quan trọng hơn việc bạn có ghé trang của chính công ty ấy hay không.

Con dấu hội chợ đúng tới đâu, gãy ở đâu

Gãy ở chuyện nhìn thấy. Con dấu mực bạn nhìn thấy trên tay. Cookie nằm ẩn trong trình duyệt, chỉ hiện khi bạn vào phần cài đặt để xem. Phần lớn người dùng không biết mình đang mang bao nhiêu con dấu.

Gãy ở chuyện hết hạn. Mực trên tay rửa là trôi. Cookie có hạn dùng do trang đặt: có loại mất khi đóng trình duyệt, có loại nằm hàng tháng, hàng năm nếu không bị xoá.

Gãy ở chuyện nhận mặt không cần dấu. Ở hội chợ, không có dấu thì người soát vé không nhận ra bạn. Trên mạng, có cách nhận ra mà không cần cookie: ghép kiểu máy, cỡ màn hình, phông chữ, múi giờ, ngôn ngữ thành một tổ hợp gần như riêng có, gọi là dấu vân tay trình duyệt, giống nhận ra khách qua dáng đi và bộ quần áo. Còn khi bạn đăng nhập cùng một tài khoản ở nhiều nơi, chính tài khoản là sợi dây nối.

Đúng ở chuyện ai đọc dấu của ai. Phần đúng của hình ảnh: mỗi bên chỉ đọc dấu của mình, và chuyện theo dấu khắp nơi chỉ xảy ra vì có những bên đứng ở rất nhiều gian.

Bốn hiểu lầm về cookie

"Cookie là virus hay phần mềm theo dõi cài vào máy." Cookie chỉ là mẩu chữ nhỏ, không tự chạy, không đọc được tệp trong máy. Thứ theo dõi là các đoạn mã đọc cookie và báo về, cookie chỉ là con dấu.

"Bấm chấp nhận cookie là cho trang xem hết máy mình." Chấp nhận chỉ là đồng ý cho trang và các bên đối tác của nó đóng dấu và đọc dấu của họ. Trang không vì thế mà xem được ảnh, danh bạ hay tệp của bạn.

"Chế độ ẩn danh làm mình vô hình." Chế độ ẩn danh chủ yếu là rửa tay khi ra về: đóng cửa sổ thì cookie và lịch sử của phiên ấy bị xoá trên máy. Trong lúc đang lướt, trang web, nhà mạng và nơi làm việc nếu quản lý mạng vẫn có thể thấy bạn vào đâu.

"Xoá cookie là hết bị theo dõi." Xoá cookie làm mất con dấu cũ, nhưng lần sau ghé, dấu mới lại được đóng; dấu vân tay trình duyệt và tài khoản đăng nhập vẫn nối được. Xoá cookie cũng làm bạn bị đăng xuất khỏi nhiều trang.

Cookie hay bị nhầm với gì

Năm thứ dưới đây đều được trình duyệt lưu hoặc liên quan tới việc nhận ra bạn, và thường bị gọi chung chung. Bảng tách chúng ra theo hình ảnh hội chợ.

Khái niệmLà gìỞ hội chợ
Cookie bên thứ nhấtGhi chú do chính trang bạn đang xem cấtDấu của chính gian bạn ghé
Cookie bên thứ baGhi chú do bên khác nhúng vào trang cấtDấu của người soát vé đứng ở nhiều gian
Bộ nhớ đệmBản sao hình ảnh, tệp của trang để mở lại nhanhTờ rơi gian hàng bạn giữ trong túi
Lịch sử duyệt webDanh sách trang bạn đã mở, lưu trên máyCuốn nhật ký bạn tự ghi các gian đã ghé
Dấu vân tay trình duyệtTổ hợp đặc điểm máy và trình duyệt gần như riêng cóNhận ra khách qua dáng đi, quần áo

Hàng thứ ba và thứ tư hay bị nhầm với cookie nhất. Bộ nhớ đệm và lịch sử nằm trên máy bạn, phục vụ bạn; chúng không được gửi cho trang khác. Cookie thì được gửi kèm mỗi lần trình duyệt nói chuyện với đúng chủ của nó, vì vậy mới dùng để nhận ra bạn.

Ba câu về cookie để người nhà khỏi hoảng

Một: mỗi trang web được phép đóng một con dấu nhỏ vào trình duyệt để lần sau nhận ra mình, nhờ vậy mới không phải đăng nhập lại mỗi lần. Hai: có những công ty quảng cáo đứng trong rất nhiều trang cùng lúc, đóng dấu riêng của họ, nên họ nối được mình đã xem gì ở trang này, trang kia, và quảng cáo đi theo mình. Ba: con dấu không đọc được ảnh hay tin nhắn trong máy, nhưng ghép đủ nhiều thì biết khá rõ mình quan tâm gì.

Ba câu này giúp người nhà bớt hoảng khi thấy quảng cáo đúng món vừa xem, theo kiểu "điện thoại đọc được suy nghĩ", và cũng bớt dễ dãi kiểu "chỉ là quảng cáo thôi". Thứ đang xảy ra không thần bí mà là một cuốn sổ được ghi đều đặn qua nhiều tháng. Khi hiểu điều đó, câu hỏi "có nên bấm chấp nhận tất cả không" trở thành một lựa chọn có hiểu biết thay vì một cái bấm cho xong.

Câu hỏi thường gặp

Cookie là gì nói ngắn gọn?

Cookie là mẩu ghi chú nhỏ mà một trang web nhờ trình duyệt cất giữ, để lần sau trang nhận ra bạn, nhớ giỏ hàng, nhớ việc đăng nhập hay lựa chọn ngôn ngữ. Mỗi trang chỉ đọc được ghi chú của chính mình.

Vì sao xem món hàng ở trang này lại thấy quảng cáo nó ở trang khác?

Vì cùng một công ty quảng cáo có đoạn mã nhúng ở cả hai trang. Nó đọc được con dấu của chính nó ở cả hai nơi, nên biết bạn vừa xem món hàng ấy và chọn quảng cáo phù hợp.

Từ chối cookie thì trang web có dùng được không?

Thường vẫn dùng được, vì các cookie thiết yếu như giữ đăng nhập, giỏ hàng vẫn được phép. Phần bị từ chối thường là cookie quảng cáo, đo lường của bên thứ ba. Một vài tính năng có thể kém tiện hơn.

Chế độ duyệt ẩn danh có chặn được quảng cáo theo dấu không?

Chỉ một phần. Cookie trong phiên ẩn danh bị xoá khi đóng cửa sổ, nên hồ sơ khó nối giữa các lần. Nhưng trong lúc lướt, việc theo dấu bằng cookie và các cách khác vẫn diễn ra.

Dấu vân tay trình duyệt là gì?

Là cách nhận ra một trình duyệt mà không cần cookie, bằng cách ghép nhiều đặc điểm như loại máy, cỡ màn hình, phông chữ, múi giờ thành một tổ hợp gần như riêng có. Xoá cookie không xoá được nó.

Cookie có lấy được mật khẩu hay ảnh trong máy không?

Không. Cookie không đọc được tệp, ảnh hay mật khẩu bạn cất. Tuy vậy, cookie giữ phiên đăng nhập nên nếu kẻ gian lấy được nó, họ có thể mạo danh phiên đó, vì thế các trang tử tế đều bảo vệ loại cookie này kỹ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138