PhucTap.comPhức Tạp
Bảo hiểm và chia sẻ rủi ro

Đồng chi trả giải thích dễ hiểu: phòng trọ bao điện và chuyện tự gánh một phần

Vì sao bảo hiểm không trả trọn mà để bạn tự gánh một phần? Đồng chi trả và rủi ro đạo đức qua chuyện phòng trọ bao điện, kèm ví dụ số giả định từng bước.

A rented room with an air conditioner running above an empty bed and a window left wide open, a person seen from behind leaving with a backpack, warm afternoon light

Đồng chi trả là cách quỹ bảo hiểm trả phần lớn chi phí nhưng để người được bảo hiểm tự trả một phần nhỏ, thường tính theo tỷ lệ. Lý do chính: khi mọi thứ được trả trọn, người ta có xu hướng dùng nhiều hơn mức thật cần, làm quỹ chung chi ra nhiều và phí của mọi người tăng lên. Phần tự gánh nhỏ đó giữ cho mỗi lần dùng đều có một chút cân nhắc.

Bạn gặp đồng chi trả khi trả tiền ở quầy viện phí dù có thẻ bảo hiểm, khi đọc hợp đồng bảo hiểm sức khoẻ thấy dòng "người được bảo hiểm chịu một phần", hay khi tự hỏi "đã đóng bảo hiểm rồi sao còn phải trả". Bài này dùng hình ảnh một dãy phòng trọ bao trọn tiền điện để giải thích, có phép tính giả định từng bước.

Dãy phòng trọ bao điện: điều hoà chạy cả khi không có ai

Một bà chủ có dãy mười phòng trọ. Năm đầu, mỗi phòng có đồng hồ điện riêng, người thuê tự trả tiền điện. Ai cũng nhớ tắt điều hoà khi ra khỏi phòng. Năm sau, cho tiện, bà gộp tiền điện vào tiền phòng, mức như nhau cho mọi phòng. Vài tháng sau hoá đơn điện cả dãy tăng vọt: điều hoà chạy lúc vắng người, cửa sổ mở toang mà máy vẫn chạy. Không ai gian dối, chỉ là khi không phải trả cho mỗi số điện, người ta bớt để ý. Các phần của câu chuyện ứng với bảo hiểm như sau:

Ở dãy trọTrong bảo hiểmĐiều nó cho thấy
Tiền điện gộp vào tiền phòngPhí bảo hiểm, trả trước cố địnhĐã trả rồi thì lần dùng thêm có vẻ "miễn phí"
Người thuê bớt tắt điều hoàRủi ro đạo đức: dùng nhiều hơn hoặc bớt cẩn thận vì đã có người trảKhông cần ai gian lận
Hoá đơn cả dãy tăngQuỹ chi nhiều hơn dự tínhNăm sau phí của mọi người tăng
Bà chủ bao một phần, người thuê trả một phần theo đồng hồĐồng chi trả theo tỷ lệMỗi lần dùng đều tốn một chút của chính mình
Mức trần tiền điện phải tự trả mỗi thángMức tối đa người bệnh phải tự trả (nếu sản phẩm có)Giữ cho phần tự gánh không thành gánh nặng

Câu chuyện cho thấy đồng chi trả không nhắm vào kẻ gian, mà nhắm vào thói quen rất bình thường của con người: thứ gì "đã trả rồi" thì dùng phóng tay hơn. Gian lận thật sự là chuyện khác, xử lý bằng thẩm định và pháp luật.

Máy chạy thế nào: từ hoá đơn đến phần bạn tự trả

Với một lần đi khám chữa bệnh có bảo hiểm, phép chia tiền thường đi qua các khâu sau, dù tên gọi và thứ tự cụ thể khác nhau giữa các loại bảo hiểm:

  1. Xác định phần chi phí thuộc phạm vi được trả. Thuốc, dịch vụ ngoài danh mục hoặc ngoài điều khoản thì quỹ không trả, bạn tự trả toàn bộ phần đó.
  2. Trừ khoản tự chịu cố định, nếu sản phẩm có. Một số hợp đồng để người mua tự trả trọn một khoản đầu tiên rồi quỹ mới bắt đầu tham gia.
  3. Chia phần còn lại theo tỷ lệ đồng chi trả. Quỹ trả phần lớn, bạn trả phần nhỏ theo tỷ lệ đã định.
  4. Đối chiếu với mức trần. Có sản phẩm giới hạn tổng tiền quỹ trả mỗi năm; có quỹ lại giới hạn tổng tiền người bệnh phải tự trả để bảo vệ người bệnh nặng.
  5. Ra con số cuối cùng bạn trả ở quầy. Bằng tổng của phần ngoài phạm vi, khoản tự chịu và phần đồng chi trả.

Mức tỷ lệ, khoản tự chịu, trần và các trường hợp được miễn đồng chi trả của bảo hiểm y tế do văn bản hiện hành quy định, nên tra cổng thông tin chính thức. Với bảo hiểm thương mại, các con số nằm trong hợp đồng của từng sản phẩm. Bài này chỉ giải thích vì sao có chúng.

Ví dụ số giả định: trả trọn và đồng chi trả 20%

Ví dụ giả định, số tròn, không phải mức của bất kỳ quỹ nào. Một quỹ có 1.000 người, mỗi lần khám bệnh nhẹ tốn 500.000 đồng.

  1. Trả trọn. Vì không tốn gì thêm, mỗi người trung bình đi khám 5 lần một năm, kể cả những lần chỉ hơi mệt. Chi phí mỗi người: 5 × 500.000 = 2.500.000 đồng. Quỹ trả hết, nên phần lõi của phí mỗi người là 2,5 triệu đồng.
  2. Đồng chi trả 20%. Mỗi lần khám bạn trả 20% × 500.000 = 100.000 đồng. Có chút cân nhắc, số lần khám trung bình giả định giảm còn 4 lần. Chi phí mỗi người: 4 × 500.000 = 2.000.000 đồng.
  3. Phần quỹ trả: 80% × 2.000.000 = 1.600.000 đồng. Phần bạn tự trả: 4 × 100.000 = 400.000 đồng. Kiểm lại: 1,6 triệu + 0,4 triệu = 2 triệu, khớp.
  4. So sánh tổng: trả trọn thì mỗi người tốn 2,5 triệu qua phí. Đồng chi trả thì tốn 1,6 triệu qua phí cộng 0,4 triệu tự trả, tổng 2 triệu. Cả quỹ 1.000 người đỡ được (2,5 − 2) × 1.000 = 500 triệu đồng.
  5. Ai được, ai mất: người ít khám được lợi vì phí thấp hơn. Người phải khám nhiều, ví dụ 10 lần một năm, tự trả 10 × 100.000 = 1 triệu đồng, cộng 1,6 triệu phí là 2,6 triệu, nhỉnh hơn mức 2,5 triệu nếu trả trọn.

Dòng cuối là mặt trái của đồng chi trả: người ốm nhiều gánh nhiều hơn. Vì vậy các quỹ thường kèm mức trần tự trả hoặc miễn đồng chi trả cho một số nhóm, để công cụ chống lãng phí không biến thành gánh nặng cho người bệnh nặng.

Hình ảnh phòng trọ gãy ở đâu

Phòng trọ bao điện mô tả đúng cơ chế "đã trả rồi thì dùng phóng tay". Nhưng sức khoẻ không phải điện, và hình ảnh này lệch ở ba chỗ.

Một, không ai muốn ốm để "dùng cho đáng tiền". Phần dùng thêm khi được trả trọn thường là những lần khám không thật cần, xét nghiệm làm thêm, thuốc kê dư. Còn chuyện ốm nặng thì có bảo hiểm hay không người ta vẫn phải chữa. Vì thế đồng chi trả tác động mạnh lên chi phí nhỏ, nhẹ hơn nhiều lên chi phí lớn.

Hai, người thuê trọ tự quyết bật hay tắt điều hoà. Trong khám chữa bệnh, phần lớn quyết định do người thầy thuốc đưa ra: làm xét nghiệm gì, dùng thuốc gì. Đồng chi trả chỉ tác động lên quyết định có đi khám hay không, ít tác động lên những gì xảy ra sau đó.

Ba, tắt điều hoà sớm không gây hại gì. Ngược lại, vì sợ tốn tiền mà trì hoãn đi khám có thể làm bệnh nặng hơn và tốn kém hơn về sau. Đây là lý do một số quỹ miễn đồng chi trả cho khám phát hiện sớm hay cho người khó khăn. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khoẻ, nên đi khám thay vì để chuyện tiền quyết; trường hợp cấp cứu gọi 115.

Hiểu lầm hay gặp về đồng chi trả

"Đồng chi trả là bảo hiểm trả thiếu." Phần bạn tự trả đã được tính vào lúc định phí. Nếu quỹ trả trọn, phí của mọi người phải cao hơn để bù. Đồng chi trả là chuyển một phần tiền từ phí sang lúc dùng, không phải bớt xén.

"Tỷ lệ quỹ trả càng cao càng tốt." Tỷ lệ cao thì lúc dùng nhẹ, nhưng phí cao hơn. Người ít dùng có thể trả nhiều hơn tổng cộng. Không có tỷ lệ tốt cho mọi người, chỉ có sự đánh đổi giữa phí và phần tự trả.

"Đồng chi trả là để quỹ có lãi." Với quỹ nhà nước không vì lợi nhuận, mục đích là giữ quỹ đủ chi và mức đóng không tăng quá nhanh. Với doanh nghiệp, nó giúp định phí thấp hơn để cạnh tranh. Ở cả hai, cái lõi là chống dùng dư.

"Chỉ bảo hiểm y tế mới có chuyện này." Bảo hiểm xe có phần chủ xe tự chịu mỗi vụ, bảo hiểm nhà có khoản tự chịu khi hư hỏng. Tên gọi khác nhau nhưng cùng một nguyên lý: người được bảo hiểm luôn còn chút lợi ích trong việc giữ gìn.

Đồng chi trả hay bị nhầm với gì

Bốn cơ chế khiến bạn vẫn phải bỏ tiền dù có bảo hiểm, hay bị gọi chung là "đồng chi trả". Chúng khác nhau như sau:

Cơ chếBạn trả thế nàoMục đích chính
Đồng chi trảMột tỷ lệ của mỗi khoản chi trong phạm viGiữ cân nhắc ở mọi lần dùng
Khoản tự chịu cố địnhTrọn một khoản đầu, sau đó quỹ mới trảLoại bỏ yêu cầu nhỏ, giảm chi phí giấy tờ
Ngoài phạm vi, ngoài danh mụcToàn bộ phần không thuộc điều khoảnKhoanh vùng thứ quỹ cam kết trả
Vượt trần của quỹPhần chi phí vượt mức tối đa quỹ trảGiới hạn rủi ro của quỹ, giữ phí ở mức chịu được

Khi thấy hoá đơn còn phần phải trả, câu hỏi đầu tiên nên là "phần này thuộc loại nào". Ba loại đầu bạn đã biết từ lúc ký; loại thứ tư thường chỉ chạm tới khi chi phí rất lớn. Nghĩa chi tiết của từng thuật ngữ trên hợp đồng, như khoản tự chịu, nên đọc ở phần định nghĩa của chính hợp đồng đó.

Nói lại cho người nhà trong ba câu

Khi người nhà bực "có thẻ bảo hiểm rồi mà vẫn phải trả", ba câu dưới đây thường đủ để hạ nhiệt:

Một: giống phòng trọ bao trọn tiền điện, ai cũng quên tắt điều hoà, cuối cùng tiền phòng của cả dãy tăng. Hai: bảo hiểm để mình tự trả một phần nhỏ mỗi lần dùng, nên ai cũng dùng vừa đủ và tiền đóng hằng năm không bị đội lên. Ba: phần mình trả đã được tính vào lúc định mức đóng, không phải bị bớt xén, và người bệnh nặng thường có giới hạn hoặc được miễn.

Nếu muốn biết chính xác người nhà thuộc diện được trả bao nhiêu phần trăm, đó là câu hỏi cụ thể cho văn bản hiện hành hoặc cho hợp đồng đang có, không trả lời được bằng hình ảnh. Hình ảnh chỉ giúp hiểu vì sao phần tự trả ấy tồn tại, để lần sau đứng ở quầy viện phí người nhà không còn nghĩ mình bị bớt xén.

Câu hỏi thường gặp

Đồng chi trả và rủi ro đạo đức liên quan gì với nhau?

Rủi ro đạo đức là xu hướng dùng nhiều hơn hoặc bớt cẩn thận sau khi có bảo hiểm. Đồng chi trả là một trong những công cụ để giảm xu hướng đó, bằng cách để người dùng luôn tự chịu một phần mỗi lần dùng.

Vì sao người bệnh nặng cũng phải đồng chi trả?

Vì quy tắc thường áp chung cho mọi khoản chi trong phạm vi. Tuy vậy nhiều quỹ có mức trần tự trả hoặc miễn cho một số trường hợp để phần tự gánh không quá sức. Mức cụ thể do văn bản hiện hành hoặc hợp đồng quy định.

Không có đồng chi trả thì phí bảo hiểm sẽ ra sao?

Về nguyên lý, phí sẽ cao hơn vì quỹ phải trả trọn mọi khoản, cộng thêm phần dùng dư do không ai phải cân nhắc. Ví dụ giả định trong bài cho thấy chênh lệch có thể khá lớn.

Đồng chi trả có làm người ta ngại đi khám khi cần không?

Có thể, và đó là mặt trái đã được biết rõ. Vì vậy nhiều quỹ miễn hoặc giảm đồng chi trả cho khám phát hiện sớm và cho nhóm khó khăn. Khi có dấu hiệu bất thường về sức khoẻ, nên đi khám thay vì để chuyện tiền quyết định.

Bảo hiểm thương mại và bảo hiểm y tế có tính đồng chi trả giống nhau không?

Nguyên lý giống nhau, cách áp khác nhau. Quỹ nhà nước áp theo văn bản chung, còn mỗi sản phẩm thương mại tự đặt tỷ lệ, khoản tự chịu và mức trần trong hợp đồng. Cần đọc điều khoản của chính sản phẩm đó.

Tỷ lệ 20% trong ví dụ có phải mức thật không?

Không. Tỷ lệ 20%, khoản 500.000 đồng và số lần khám là số giả định để thấy phép tính. Mức thật của từng quỹ và từng nhóm đối tượng do văn bản hiện hành hoặc hợp đồng quy định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138