PhucTap.comPhức Tạp
Bảo hiểm và chia sẻ rủi ro

Bảo hiểm khác tiết kiệm ở đâu: chiếc áo mưa và con heo đất

Bảo hiểm che ngay từ ngày đầu nhưng không trả lại tiền, tiết kiệm là của mình nhưng đầy rất chậm. Phân biệt qua chiếc áo mưa và con heo đất, có ví dụ số giả định.

A folded plastic raincoat and a ceramic piggy bank side by side on a wooden shelf by an open door, rain falling on a courtyard outside, close-up, soft grey daylight

Tiết kiệm là dành tiền cho chính mình: bỏ vào bao nhiêu thì lấy ra bấy nhiêu cộng tiền lời, nhưng phải mất nhiều năm mới đủ lớn. Bảo hiểm là trả một khoản để được che chở trước một chuyện xấu ngay từ ngày đầu, nhưng nếu chuyện không xảy ra thì phần đã trả không quay về. Một thứ giống con heo đất, một thứ giống chiếc áo mưa; có sản phẩm ghép cả hai vào một.

Sự nhầm lẫn này hay đến khi nghe lời giới thiệu "vừa bảo vệ vừa tích luỹ", khi người thân bảo "mua bảo hiểm cho có khoản để dành", hay khi ai đó tiếc "đóng bảo hiểm mấy năm chẳng lấy lại đồng nào". Bài này giải thích từng thứ chạy ra sao, tính một ví dụ giả định, và không khuyên chọn cách nào.

Chiếc áo mưa và con heo đất: hai thứ làm hai việc

Mùa mưa, một người đi làm bằng xe máy có hai thứ trong nhà: chiếc áo mưa treo sau cửa và con heo đất trên kệ. Áo mưa mua một lần, che ngay từ cơn mưa đầu tiên, nhưng nếu cả mùa không mưa thì tiền mua áo không quay lại. Heo đất thì ngày nào bỏ vào cũng là của mình, đập ra là thấy đủ, nhưng nó không che được cơn mưa chiều nay. Hai đồ vật ứng với hai khái niệm như sau:

Đồ vậtKhái niệmLàm được gìKhông làm được gì
Chiếc áo mưaBảo hiểm thuần bảo vệChe ngay một thiệt hại lớn dù mới muaKhông trả lại tiền nếu trời không mưa
Con heo đấtTiết kiệmGiữ trọn tiền của mình, lấy ra lúc nào cũng đượcKhông đủ lớn để chống chuyện lớn đến sớm
Áo mưa có túi đựng heo đấtBảo hiểm có tích luỹVừa che vừa để dành trong một hợp đồngKhó thấy bao nhiêu đi vào che, bao nhiêu vào để dành
Chiếc ô cũ trong cốp xeTự gánh rủi ro nhỏĐủ cho cơn mưa nhỏ, không tốn thêmKhông đủ cho cơn bão

Hình ảnh cho thấy hai thứ không thay thế được cho nhau. Hỏi "áo mưa hay heo đất tốt hơn" cũng giống hỏi "dao hay thớt tốt hơn". Câu hỏi đúng là "mình đang cần chống chuyện gì, và cần tiền vào lúc nào".

Máy chạy thế nào: tiền đi đâu trong mỗi cách

Tiết kiệm. Tiền bạn bỏ vào vẫn thuộc về bạn. Nơi giữ tiền trả cho bạn một khoản lời và có thể có điều kiện về thời gian rút. Không có chia sẻ với ai: nếu bạn gặp chuyện, số tiền dùng được đúng bằng số đã dành dụm cộng lời.

Bảo hiểm thuần. Tiền phí đi vào quỹ chung như đã nói ở bài nồi cơm chung. Phần lớn trả cho những người gặp nạn trong kỳ, phần còn lại là chi phí và dự phòng. Tiền của bạn đã "làm việc" cho người khác trong những năm bạn không gặp chuyện, đổi lại bạn có quyền được trả một khoản lớn ngay nếu chuyện đến với mình.

Bảo hiểm có tích luỹ. Mỗi kỳ đóng được chia làm mấy phần: một phần trả cho sự che chở như bảo hiểm thuần, một phần cho chi phí của hợp đồng, phần còn lại đi vào một tài khoản tích luỹ được tính lời theo cách ghi trong hợp đồng. Tỷ lệ chia giữa các phần thường thay đổi theo năm hợp đồng, có giai đoạn chi phí chiếm phần lớn.

Rút sớm. Với tiết kiệm, rút sớm thường chỉ mất một phần tiền lời. Với bảo hiểm có tích luỹ, huỷ sớm thì số nhận lại có thể thấp hơn tổng đã đóng, vì phần đã dùng cho che chở và chi phí không quay về. Điều kiện cụ thể nằm trong hợp đồng của từng sản phẩm.

Ví dụ số giả định: ba cách lo cho cùng một nỗi lo

Ví dụ giả định, số tròn, bỏ qua tiền lời để dễ thấy. Một gia đình lo rằng nếu người trụ cột gặp nạn thì cần khoảng 500 triệu đồng để các con học tiếp.

  1. Chỉ heo đất. Mỗi năm để dành 10 triệu. Muốn đủ 500 triệu cần 500 ÷ 10 = 50 năm. Nếu chuyện xảy ra năm thứ 3, gia đình có 3 × 10 = 30 triệu, thiếu 470 triệu.
  2. Chỉ áo mưa. Giả định khả năng người trụ cột gặp nạn mỗi năm là 0,3%. Phần lõi của phí: 0,3% × 500 triệu = 1,5 triệu; cộng chi phí, giả định phí 2 triệu một năm. Nếu chuyện xảy ra năm thứ 3, gia đình nhận 500 triệu. Nếu 20 năm không có chuyện, đã trả 20 × 2 = 40 triệu và không nhận lại gì.
  3. Áo mưa cộng heo đất tự làm. Đóng 2 triệu cho áo mưa, bỏ 10 triệu vào heo, tổng 12 triệu một năm. Sau 20 năm không có chuyện: heo có 200 triệu, áo mưa đã tốn 40 triệu.
  4. Áo mưa có túi heo đất trong một hợp đồng. Giả định đóng 12 triệu một năm: 2 triệu cho che chở, 1 triệu chi phí hợp đồng, 9 triệu vào tích luỹ. Sau 20 năm: tài khoản tích luỹ khoảng 20 × 9 = 180 triệu, chưa tính lời.
  5. So hai cách cuối. Cùng 12 triệu một năm, cách tự làm để dành được 200 triệu, cách gộp để dành được 180 triệu; khoảng chênh 20 triệu là chi phí hợp đồng giả định. Kết quả thật còn phụ thuộc mức lời của mỗi bên, kỷ luật để dành và điều kiện huỷ sớm, nên phép tính này không nói cách nào hơn.

Điều phép tính cho thấy rõ là: heo đất một mình không chống được chuyện lớn đến sớm, áo mưa một mình không để lại tiền. Còn chọn cách nào là quyết định riêng của từng nhà, nên hỏi người tư vấn độc lập và đọc kỹ bảng minh hoạ của hợp đồng.

Hình ảnh áo mưa và heo đất gãy ở đâu

Hai đồ vật giúp tách hai chức năng rất rõ, nhưng có ba chỗ chúng làm mọi thứ trông đơn giản hơn thật.

Một, áo mưa thì ai cũng mua được ngay. Bảo hiểm có thể từ chối hoặc tính phí cao với người đã có vấn đề sức khoẻ, như đã nói ở bài lựa chọn bất lợi. Heo đất thì không bao giờ từ chối ai.

Hai, heo đất không mất giá trị theo thời gian, nhưng tiền trong đó thì có: khi giá cả chung tăng, cùng một số tiền mua được ít hơn. Tiết kiệm ngoài đời được trả tiền lời để bù một phần chuyện này, còn khoản tiền bảo hiểm cố định ghi trên hợp đồng nhiều năm trước cũng có thể kém giá trị hơn khi đến lúc nhận.

Ba, áo mưa chỉ che một loại thời tiết. Mỗi hợp đồng bảo hiểm cũng chỉ che những chuyện đã ghi trong điều khoản. Người ta hay nghĩ "có bảo hiểm là yên tâm hết", trong khi chiếc áo mưa không giúp gì khi xe hỏng giữa đường. Cần đọc phần loại trừ như đọc nhãn chiếc áo: chống mưa, không chống rét.

Hiểu lầm hay gặp

"Bảo hiểm có hoàn phí là không mất gì." Nếu sau nhiều năm nhận lại đúng số đã đóng, bạn vẫn mất phần lời mà số tiền đó lẽ ra sinh ra nếu để ở chỗ khác, và mất sức mua do giá cả tăng. Sự che chở không bao giờ miễn phí, chỉ là chi phí được giấu vào chỗ khác.

"Tiết kiệm đủ thì khỏi cần bảo hiểm." Đúng một phần: với những chuyện nhỏ mà heo đất gánh được, nhiều người chọn tự gánh. Với chuyện lớn đến sớm, heo đất thường chưa kịp đầy. Ranh giới giữa hai vùng này khác nhau ở mỗi nhà.

"Bảo hiểm là một kênh đầu tư." Bảo hiểm thuần không phải đầu tư, nó là mua sự che chở. Bảo hiểm có tích luỹ có một phần giống để dành, nhưng mục đích chính vẫn là che chở; so nó với các cách để dành khác cần tính cả phần chi phí.

"Dừng đóng thì lấy lại được hết." Với bảo hiểm thuần, dừng đóng là hết che chở, không có gì để lấy lại. Với loại có tích luỹ, giá trị nhận lại khi huỷ sớm có thể thấp hơn tổng đã đóng. Điều kiện cụ thể nằm trong hợp đồng.

Bốn cách lo cho chuyện xấu, đặt cạnh nhau

Bảng so bốn cách theo những câu hỏi thật sự quan trọng khi một chuyện xấu đến:

Câu hỏiTiết kiệmBảo hiểm thuầnBảo hiểm có tích luỹTự gánh rủi ro nhỏ
Tiền bỏ vào thuộc về aiCủa mìnhVào quỹ chungMột phần quỹ chung, một phần tài khoản tích luỹKhông bỏ trước
Gặp chuyện lớn sớmChỉ có số đã dành dụmNhận trọn số đã thoả thuậnNhận phần che chở theo hợp đồngTự lo toàn bộ
Không gặp chuyệnGiữ trọn tiền và lờiKhông nhận lại phíCòn tài khoản tích luỹKhông tốn gì
Cần tiền giữa chừngRút được, có thể mất lờiKhông có gì để rútCó thể nhận ít hơn tổng đã đóngKhông liên quan

Đọc theo cột, mỗi cách có một ô yếu. Đọc theo hàng, câu hỏi "gặp chuyện lớn sớm" là nơi bảo hiểm khác hẳn tiết kiệm. Bài này chỉ đặt chúng cạnh nhau để hiểu, không xếp hạng cách nào.

Nói lại cho người nhà trong ba câu

Khi người nhà tiếc "đóng bảo hiểm mấy năm mà chẳng lấy lại được gì", ba câu sau giúp nhìn lại:

Một: bảo hiểm giống chiếc áo mưa, mua để che khi trời mưa, trời không mưa thì tiền áo không quay về nhưng mình đã không bị ướt lần nào. Hai: tiết kiệm giống con heo đất, tiền là của mình, nhưng phải rất nhiều năm mới đầy, không che được cơn mưa đến sớm. Ba: có loại ghép áo mưa với heo đất làm một, khi đó cần hỏi rõ bao nhiêu tiền đi vào che, bao nhiêu vào để dành, và huỷ giữa chừng thì nhận lại bao nhiêu.

Ba câu này không trả lời "nhà mình nên giữ hay bỏ hợp đồng". Câu đó cần xem lại hợp đồng cụ thể, khả năng tài chính và nhu cầu thật của gia đình, tốt nhất cùng người có chuyên môn không bán sản phẩm đó.

Câu hỏi thường gặp

Bảo hiểm có phải là một cách tiết kiệm không?

Bảo hiểm thuần thì không, nó là mua sự che chở và phí không quay lại nếu không có chuyện. Bảo hiểm có tích luỹ có một phần giống tiết kiệm nhưng kèm chi phí và điều kiện riêng, nên không thể coi hoàn toàn là tiết kiệm.

Vì sao bảo hiểm thuần lại rẻ hơn nhiều so với loại có tích luỹ?

Vì toàn bộ phí của bảo hiểm thuần chỉ dùng để trả cho rủi ro và chi phí, không có phần để dành. Loại có tích luỹ thu thêm một phần lớn để đưa vào tài khoản tích luỹ, nên khoản đóng mỗi kỳ cao hơn.

Huỷ hợp đồng bảo hiểm có tích luỹ sớm thì có lấy lại đủ tiền không?

Thường là không đủ trong những năm đầu, vì một phần đã dùng cho che chở và chi phí hợp đồng. Giá trị nhận lại cụ thể ghi trong bảng minh hoạ của hợp đồng, nên xem kỹ trước khi quyết định.

Tự gánh rủi ro có phải là liều không?

Không hẳn. Với những chuyện thiệt hại nhỏ và gia đình đủ sức lo, tự gánh giúp tránh chi phí của bảo hiểm. Nó chỉ thành liều khi áp cho những chuyện thiệt hại lớn mà gia đình không chịu nổi.

Nên có tiết kiệm hay bảo hiểm trước?

Bài này không khuyên thứ tự nào, vì mỗi gia đình có hoàn cảnh, thu nhập và nỗi lo khác nhau. Cách nghĩ hữu ích là liệt kê những chuyện xấu có thể xảy ra, chuyện nào tự gánh được, chuyện nào không.

Các con số 500 triệu, 0,3% và 12 triệu có phải số thật không?

Không. Đó là ví dụ giả định, bỏ qua tiền lời, để thấy cách tiền đi trong mỗi lựa chọn. Phí và quyền lợi thật của từng sản phẩm do bên bán công bố trong hợp đồng và bảng minh hoạ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138