PhucTap.comPhức Tạp
Doanh nghiệp, cổ phần và thị trường vốn

Phá sản và giải thể khác nhau thế nào: hai cách dọn một sạp hàng ngoài chợ

Giải thể là chủ tự dọn sạp khi còn trả đủ nợ; phá sản là khi không trả nổi nợ, toà và người trung lập đứng ra chia những gì còn lại cho chủ nợ theo thứ tự.

An empty market stall at dusk with folded tarps, stacked plastic crates and a hanging scale, a vendor seen from behind tying up bundles, wide shot, warm afternoon light

Giải thể là doanh nghiệp tự chấm dứt hoạt động khi vẫn còn trả được hết nợ: chủ tự dọn, trả nợ đủ, còn gì thì chia nhau. Phá sản là thủ tục dành cho doanh nghiệp đã không trả nổi các khoản nợ đến hạn: toà án vào cuộc, một người trung lập giữ tài sản, và những gì còn lại được chia cho chủ nợ theo thứ tự luật định, thường không đủ cho tất cả.

Bạn gặp hai chữ này trong tin "doanh nghiệp giải thể", "mở thủ tục phá sản", khi người quen làm ở công ty đóng cửa lo không biết có được trả lương không, hay khi có khoản tiền cho đối tác mượn mà đối tác "phá sản rồi". Bài này chỉ giải thích nguyên lý bằng hình ảnh hai cách dọn một sạp hàng ngoài chợ, không đi vào thủ tục, hồ sơ, thời hạn; những thứ đó do luật doanh nghiệp và luật phá sản hiện hành quy định, cần thì tra văn bản chính thức hoặc hỏi luật sư.

Hai cách dọn một sạp hàng: hình ảnh dùng xuyên bài

Hình dung hai sạp hàng khô cạnh nhau ở một khu chợ. Cả hai đều nợ tiền: nợ mối hàng, nợ người cho mượn tiền mua xe, nợ tiền công người phụ bán. Sạp của bà Sáu thì bà muốn nghỉ để về quê; bà tự đếm hàng, bán bớt, trả từng mối nợ cho đủ, dư bao nhiêu bà cầm về. Sạp của ông Bảy thì làm ăn sa sút, các mối tới đòi mà ông không trả nổi; họ kéo nhau lên ban quản lý chợ, ban quản lý cử một người khách quan tới niêm phong sạp, kiểm hàng, bán đi rồi chia tiền cho các chủ nợ theo một thứ tự đã định. Ứng với thuật ngữ:

Ngoài chợThuật ngữ
Bà Sáu tự dọn sạp, trả hết nợ rồi nghỉGiải thể
Ông Bảy không trả nổi các mối nợ đã tới hạnMất khả năng thanh toán
Các mối kéo lên ban quản lý chợChủ nợ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản tại toà
Người khách quan được cử tới niêm phong, kiểm hàngQuản tài viên hoặc tổ chức quản lý, thanh lý tài sản
Người cho mượn tiền mua xe, có giữ giấy xeChủ nợ có bảo đảm
Mối hàng chỉ có cuốn sổ ghi nợChủ nợ không có bảo đảm

Khác biệt then chốt nằm ở chỗ ai cầm quyền dọn sạp. Giải thể thì chủ cầm, vì chủ còn đủ sức trả nợ. Phá sản thì quyền đó chuyển sang tay một người trung lập dưới sự giám sát của toà, vì chủ nợ không thể tin để người đang nợ tự chia tiền.

Máy chạy thế nào: con đường của một doanh nghiệp không trả nổi nợ

Phần nguyên lý dưới đây là khung chung; chi tiết từng bước, ai được nộp đơn, thời hạn bao lâu do luật phá sản hiện hành quy định:

  1. Nợ đến hạn mà không trả. Mốc khởi đầu không phải là "lỗ", mà là không trả được khoản nợ đã đến hạn. Một doanh nghiệp lỗ vẫn chưa phá sản nếu còn trả được nợ.
  2. Có người yêu cầu mở thủ tục. Chủ nợ, người lao động bị nợ lương, hoặc chính doanh nghiệp có thể đề nghị toà xem xét.
  3. Toà mở thủ tục và cử người quản lý tài sản. Từ lúc này doanh nghiệp không được tự ý bán tài sản hay trả riêng cho chủ nợ nào, để không ai được ưu ái.
  4. Lập danh sách chủ nợ, kiểm tài sản. Ai nợ ai bao nhiêu, còn những gì trong sạp, món nào đang được dùng bảo đảm cho khoản nào.
  5. Thử phương án phục hồi. Hội nghị chủ nợ có thể đồng ý cho doanh nghiệp giãn nợ, cơ cấu lại để tiếp tục hoạt động, vì đôi khi một sạp còn bán được thì trả nợ nhiều hơn là dẹp.
  6. Không phục hồi được thì tuyên bố phá sản và chia tài sản. Tài sản được bán, tiền chia theo thứ tự ưu tiên luật định, phần nợ còn thiếu của doanh nghiệp thường dừng ở đó.

Bước năm thường bị quên: phá sản không đồng nghĩa với đóng cửa ngay. Thủ tục phá sản có thể dẫn tới phục hồi. Chữ "phá sản" trên báo nhiều khi chỉ là "mở thủ tục phá sản", tức mới ở những bước đầu.

Ví dụ số giả định: chia 300 triệu cho những người đòi 480 triệu

Ví dụ giả định, số tròn, chỉ để minh hoạ nguyên lý thứ tự ưu tiên; thứ tự và phạm vi từng nhóm trong thực tế do luật phá sản hiện hành quy định. Sạp của ông Bảy bán hết được 300 triệu đồng, trong đó chiếc xe chở hàng bán được 80 triệu. Các khoản nợ: tiền công người phụ bán 50 triệu; người cho mượn tiền mua xe 100 triệu, có giữ giấy xe làm bảo đảm; các mối hàng tổng 280 triệu, chỉ có sổ ghi nợ. Chi phí cho thủ tục giả định 20 triệu.

  1. Tổng nợ: 50 + 100 + 280 = 430 triệu; cộng chi phí thủ tục là 450 triệu phải lo, trong khi chỉ có 300 triệu.
  2. Chiếc xe 80 triệu dành trả người cho mượn tiền mua xe. Người này còn thiếu 100 − 80 = 20 triệu; phần thiếu đứng chung hàng với các chủ nợ không bảo đảm.
  3. Còn lại 300 − 80 = 220 triệu. Trừ chi phí thủ tục 20 triệu, còn 200 triệu.
  4. Trả tiền công người phụ bán 50 triệu trước các mối hàng (giả định nhóm này được ưu tiên), còn 150 triệu.
  5. Nợ không bảo đảm: 280 + 20 = 300 triệu. Chia theo tỷ lệ: 150 : 300 = 50%. Mỗi chủ nợ trong nhóm này nhận một nửa số mình bị nợ; ví dụ mối hàng bị nợ 60 triệu nhận 30 triệu.
  6. Ông Bảy, với tư cách chủ, nhận 0 đồng. Phần nợ không trả được của doanh nghiệp, 150 triệu, chủ nợ chịu mất.

So với sạp bà Sáu: giả định sạp bà bán được 300 triệu và nợ 200 triệu. Bà trả đủ 200 triệu cho mọi chủ nợ, còn 100 triệu mang về. Đó là giải thể: không ai phải mất, chủ nhận phần dư. Hai sạp khác nhau ở một phép trừ: tài sản trừ nợ ra số dương hay số âm.

Hai sạp hàng đúng tới đâu, từ đâu phải bỏ

Hình ảnh hai sạp chợ đúng ở ba điểm: giải thể là tự nguyện khi còn trả được nợ, phá sản là khi không trả nổi; phá sản thì quyền chia tài sản rời khỏi tay chủ; và chủ nợ được trả theo thứ tự chứ không phải ai đòi trước được trước.

Hình ảnh gãy ở quy mô và thời gian. Dọn một sạp hàng mất vài ngày; thủ tục phá sản một doanh nghiệp có thể kéo dài rất lâu, vì phải xác minh nợ, định giá tài sản, giải quyết tranh chấp giữa các chủ nợ. Tài sản của doanh nghiệp cũng không chỉ là hàng trên sạp mà còn là các khoản người khác đang nợ doanh nghiệp, hợp đồng đang dở, thương hiệu, và những thứ đó khó bán nhanh.

Hình ảnh cũng gãy ở chỗ "ai là chủ thì nhận 0". Với doanh nghiệp có trách nhiệm hữu hạn, chủ mất phần vốn đã góp nhưng thường không phải trả tiếp phần thiếu bằng tài sản riêng; với hộ kinh doanh hay doanh nghiệp tư nhân, chủ có thể phải chịu bằng cả tài sản của mình. Trường hợp chủ đã ký bảo lãnh riêng hoặc có hành vi tẩu tán tài sản trước khi phá sản thì xử lý khác hẳn. Mọi chi tiết này cần tra luật hiện hành và hỏi luật sư cho từng trường hợp.

Những hiểu lầm hay gặp

Phá sản và giải thể là một, chỉ khác tên gọi. Khác ở điều kiện: giải thể đòi hỏi doanh nghiệp trả hết được nợ; phá sản là khi không trả nổi. Khác ở người cầm quyền: chủ tự làm, hay toà và người trung lập làm.

Phá sản là chủ nợ mất sạch. Chủ nợ thường nhận lại được một phần, tuỳ tài sản còn lại và vị trí của họ trong thứ tự ưu tiên. Chủ nợ có bảo đảm thường được trả từ chính món bảo đảm.

Doanh nghiệp lỗ là phá sản. Lỗ là kết quả kinh doanh, phá sản là chuyện không trả được nợ đến hạn. Một doanh nghiệp lỗ nhiều năm vẫn có thể trả nợ nhờ vốn chủ hoặc vay mới.

Đã mở thủ tục phá sản thì doanh nghiệp chắc chắn đóng cửa. Thủ tục có thể dẫn tới phục hồi nếu chủ nợ đồng ý một phương án. Tin "mở thủ tục" không phải là tin "đã phá sản".

Ai tới đòi trước thì được trả trước. Sau khi mở thủ tục, việc trả riêng cho một chủ nợ bị hạn chế để mọi chủ nợ cùng nhóm được đối xử như nhau. Đó là lý do có người trung lập đứng giữa.

Phá sản hay bị nhầm với những khái niệm nào

Năm trạng thái dưới đây hay bị dùng lẫn trong trò chuyện và trên tin tức:

Khái niệmNgoài chợĐiểm cốt lõi
Giải thểBà Sáu tự dọn sạp, trả đủ nợTự nguyện, phải trả hết nợ, chủ nhận phần dư
Phá sảnBan quản lý chợ cử người dọn sạp ông BảyKhông trả nổi nợ đến hạn, toà giám sát, chia theo thứ tự
Tạm ngừng kinh doanhSạp đóng cửa một thời gian rồi mở lạiVẫn tồn tại, chỉ tạm nghỉ, nợ vẫn còn nguyên
Mất khả năng thanh toánMối hàng tới đòi mà không có tiền trảLà tình trạng dẫn tới phá sản, chưa phải phá sản
Phục hồi, tái cơ cấuCác mối đồng ý cho giãn nợ để sạp bán tiếpMột nhánh của thủ tục phá sản, nhằm cứu doanh nghiệp

Cặp hay nhầm nhất là mất khả năng thanh toán và phá sản. Cái đầu là tình trạng, cái sau là thủ tục và kết quả pháp lý. Ở giữa có cả một con đường, và con đường đó có thể rẽ sang phục hồi.

Nói lại cho người nhà trong ba câu

Khi người nhà hỏi "công ty giải thể với phá sản khác gì nhau, mình còn đòi được lương không", ba câu dưới đây là đủ để hiểu khung chung:

Một. Giải thể là chủ tự đóng cửa khi còn đủ tiền trả hết nợ, trả xong mới được chia phần còn lại.

Hai. Phá sản là khi không trả nổi nợ, toà án cử người đứng ra bán tài sản và chia cho người bị nợ theo thứ tự, thường không đủ cho tất cả.

Ba. Người bị nợ nằm ở hàng nào thì nhận trước hay nhận sau, còn chủ công ty đứng cuối cùng.

Quyền lợi cụ thể của người lao động, của chủ nợ, các bước phải làm và thời hạn đều do văn bản hiện hành quy định. Người đang bị nợ nên tra thông tin chính thức và hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền, vì bài này chỉ giải thích nguyên lý.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp còn nợ thì có được giải thể không?

Về nguyên tắc, giải thể đòi hỏi doanh nghiệp thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ. Nếu không trả nổi thì con đường thường phải đi là thủ tục phá sản. Điều kiện cụ thể do luật hiện hành quy định.

Ai được yêu cầu mở thủ tục phá sản?

Nhìn chung là chủ nợ, người lao động bị nợ lương và chính doanh nghiệp, cùng một số người khác theo luật. Danh sách cụ thể và điều kiện của từng nhóm cần tra luật phá sản hiện hành.

Cổ đông nhận được gì khi công ty phá sản?

Cổ đông đứng sau tất cả chủ nợ. Chỉ khi trả hết nợ mà còn dư thì cổ đông mới được chia, điều hiếm khi xảy ra trong phá sản. Với trách nhiệm hữu hạn, cổ đông thường chỉ mất phần vốn đã góp.

Chủ nợ có bảo đảm khác chủ nợ thường thế nào?

Chủ nợ có bảo đảm giữ quyền đối với một tài sản cụ thể và thường được trả từ tài sản đó trước. Nếu tài sản không đủ, phần thiếu thường đứng chung với các chủ nợ không bảo đảm.

Phá sản rồi thì chủ doanh nghiệp có được kinh doanh lại không?

Tuỳ loại hình, vai trò và có vi phạm hay không; luật có thể hạn chế một số người trong một thời gian. Chi tiết cần tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư.

Vì sao không để chủ nợ tự chia tài sản với nhau?

Vì ai cũng muốn lấy trước, người ở gần và mạnh tay sẽ được nhiều, người ở xa mất trắng. Người trung lập dưới sự giám sát của toà bảo đảm các chủ nợ cùng nhóm được đối xử như nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138